Srimad Valmiki Ramayana

YUDDHA KANDASARGA: 130SHLOKA: 45
Srimad Valmiki Ramayana - Yuddha Kanda - Sarga 130

परिष्वज्य महातेजा भरतो धर्मिणां वरः ।
त्वमस्माकं चतुर्णां तु भ्राता सुग्रीव पञ्चमः ॥६-१३०-४५॥

pariṣvajya mahātejā bharato dharmiṇāṃ varaḥ |
tvamasmākaṃ caturṇāṃ tu bhrātā sugrīva pañcamaḥ ॥6-130-45॥

Translation

Embracing him, the great-resplendent Bharata, best among the righteous, said, 'O Sugriva! You are indeed the fifth brother to us four.'

हिंदी अनुवाद

धर्मियों में श्रेष्ठ महातेजस्वी भरत ने (सुग्रीव को) गले लगाकर कहा—'हे सुग्रीव! तुम हम चारों के (अतिरिक्त) पांचवे भाई हो।'


English Commentary

This verse evidences the magnanimity of Bharata's heart. Though Sugriva is a Vanara, Bharata declares him the 'fifth brother' of the Raghu clan. This is the practical application of universal brotherhood. Anyone who serves Shri Rama becomes kin to Bharata. This declaration validates Sugriva's place in the royal family of Ayodhya.

हिंदी टीका

भरत का हृदय कितना विशाल है, यह इस श्लोक से सिद्ध होता है। सुग्रीव एक वानर हैं, लेकिन भरत उन्हें रघुकुल का 'पाँचवाँ भाई' घोषित करते हैं। यह 'वसुधैव कुटुम्बकम' का व्यावहारिक रूप है। श्री राम के प्रति जिसने भी प्रेम दिखाया, वह भरत का सगा हो गया। यह कथन सुग्रीव को कृतकृत्य कर देता है।