Srimad Valmiki Ramayana

YUDDHA KANDASARGA: 114SHLOKA: 31
Srimad Valmiki Ramayana - Yuddha Kanda - Sarga 114

मैथिली सह रामेण विशोका विहरिष्यति ।
अल्पपुण्या त्वहं घोरं पतिता शोकसागरे ॥६-११४-३१॥

maithilī saha rāmeṇa viśokā vihariṣyati |
alpapuṇyā tvahaṃ ghoraṃ patitā śokasāgare ॥6-114-31॥

Translation

Maithili will enjoy life without grief in the company of Shri Rama, but I, of little merit, have fallen into a terrible ocean of grief.

हिंदी अनुवाद

मैथिली (सीता) तो श्री राम के साथ शोकरहित होकर विहार करेंगी, किन्तु मैं अल्पपुण्या (कम पुण्य वाली) भयानक शोक-सागर में गिर पड़ी हूँ।


English Commentary

A stark contrast of futures: Sita's reunion vs. Mandodari's separation. Mandodari foresees Sita's joy (vishoka) returning, while she plunges into a shoka-sagara (ocean of grief). Calling herself alpapunya (of lesser merit) suggests she feels her karma was insufficient to save her husband or her happiness, contrasting her fate with Sita's ultimate triumph. It is a moment of deep self-pity and realization of loss.

हिंदी टीका

यहाँ मन्दोदरी अपनी और सीता की नियति की तुलना करती हैं। सीता का दुख समाप्त हो गया, अब वे श्री राम के साथ सुख भोगेंगी। इसके विपरीत, मन्दोदरी, जो अब तक पटरानी थीं, अब अनंत दुख में डूब गई हैं। वह स्वयं को 'अल्पपुण्या' कहती हैं, यह उनकी विनम्रता और हताशा है। एक ही युद्ध ने दो स्त्रियों के भाग्य को कैसे उलट दिया, यह इसका चित्रण है।