Srimad Valmiki Ramayana

YUDDHA KANDASARGA: 131SHLOKA: 104
Srimad Valmiki Ramayana - Yuddha Kanda - Sarga 131

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्रा लोभविवर्जिताः ।
स्वकर्मसु प्रवर्तन्ते तुष्टाः स्वैरेव कर्मभिः ॥६-१३१-१०४॥

brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrā lobhavivā rjitāḥ |
svakarmasu pravartante tuṣṭāḥ svaireva karmabhiḥ ॥6-131-104॥

Translation

Brahmanas, Kshatriyas, Vaishyas, and Shudras were free from greed. They were engaged in their respective duties and were satisfied with their own work.

हिंदी अनुवाद

ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य और शूद्र— सभी लोभ से रहित थे। वे अपने-अपने कार्यों में लगे रहते थे और अपने ही कर्मों से संतुष्ट थे।


English Commentary

This is the most ideal and just form of the social order. Being 'Lobhavivarjitah' (free from greed) is the key to social stability. When no one desires to snatch another's rights and everyone finds dignity in their own duty ('Svadharma'), perfect harmony is established. The economic foundation of Ramrajya was contentment.

हिंदी टीका

यह वर्ण-व्यवस्था का सबसे आदर्श और न्यायपूर्ण स्वरूप है। 'लोभविवर्जिताः' (लोभ रहित) होना ही समाज की स्थिरता की कुंजी है। जब कोई व्यक्ति दूसरे के अधिकार को छीनने की इच्छा नहीं रखता और अपने कर्तव्य (स्वधर्म) में गौरव अनुभव करता है, तो वहां पूर्ण सामंजस्य स्थापित होता है। रामराज्य का आर्थिक आधार 'संतोष' था।