Srimad Valmiki Ramayana

YUDDHA KANDASARGA: 131SHLOKA: 86
Srimad Valmiki Ramayana - Yuddha Kanda - Sarga 131

विभीषणोऽथ सुग्रीवो हनुमान्जाम्बवांस्तथा ।
सर्वे वानरमुख्याश्च रामेणाक्लिष्टकर्मणा ॥६-१३१-८६॥

vibhīṣaṇo'tha sugrīvo hanumānjāmbavāṃstathā |
sarve vānaramukhyāśca rāmeṇākliṣṭakarmaṇā ॥6-131-86॥

Translation

Then Vibhishana, Sugriva, Hanuman, Jambavan, and all the monkey-chiefs were addressed by Shri Rama, who accomplishes tasks effortlessly—

हिंदी अनुवाद

तब विभीषण, सुग्रीव, हनुमान, जाम्बवान और सभी वानर प्रमुखों को, बिना थकावट के कर्म करने वाले श्री राम ने—


English Commentary

The epithet 'Aklistakarmana' is reused for Shri Rama. It implies that after such a massive victory and immense charity, He was neither arrogant nor exhausted. He was perfectly composed while preparing to bid farewell to His allies. This hints at His divine essence.

हिंदी टीका

श्री राम के लिए 'अक्लिष्टकर्मा' विशेषण पुनः प्रयुक्त हुआ है। इसका अर्थ है कि वे इतनी बड़ी विजय और इतने बड़े दान के बाद भी तनिक भी अहंकारी या थके हुए नहीं थे। वे अपने सहयोगियों को विदाई देने के लिए अत्यंत सहज भाव से तैयार थे। यह उनके ईश्वरीय स्वरूप की ओर संकेत है।