Srimad Valmiki Ramayana

इदम् पंच अप्सरो नाम तटाकम् सार्व कालिकम् ।
निर्मितम् तपसा राम मुनिना माण्डकर्णिना ॥ ॥३-११-११॥
Idam paṃca apsaro nāma taṭākam sārva kālikam । Nirmitam tapasā rāma muninā māṇḍakarṇinā ॥ ॥3-11-11॥
Translation
"O Rama, this lake named 'Panchapsara' (Five Apsaras) is full at all times. It was created by the sage Mandakarni through his penance."
हिंदी अनुवाद
"हे राम! 'पंचाप्सर' (पाँच अप्सरा) नामक यह तालाब सदा जल से भरा रहने वाला (सार्वकालिक) है। इसका निर्माण माण्डकर्णि मुनि ने अपनी तपस्या (के बल) से किया था।"
English Commentary
The identity of the site is revealed: 'Panchapsara' (The Lake of Five Apsaras). The descriptor 'Sarva-kalikam' implies it is perennial, unaffected by droughts or seasons, hinting at its unnatural origin. The core assertion is 'Nirmitam tapasa'—constructed by ascetic power. This reflects the metaphysical view that intense spiritual focus (Tapas) generates creative energy capable of altering physical reality, a common theme in the Ramayana.
हिंदी टीका
मुनि ने रहस्य का उद्घाटन किया। तालाब का नाम 'पंचाप्सर' है। 'सार्वकालिकम्' का अर्थ है जो हर काल (मौसम) में भरा रहे, या जो कभी सूखता नहीं। सबसे महत्वपूर्ण बात यह है कि यह प्राकृतिक नहीं, बल्कि 'तपसा निर्मितम्' (तपस्या से निर्मित) है। यह ऋषियों की उस शक्ति को रेखांकित करता है जिससे वे भौतिक वस्तुओं का निर्माण भी संकल्प मात्र से कर सकते थे। माण्डकर्णि मुनि का नाम यहाँ पहली बार आता है।