Srimad Valmiki Ramayana

ARANYA KANDASARGA: 15SHLOKA: 28
Srimad Valmiki Ramayana - Aranya Kanda - Sarga 15

प्रीतो अस्मि ते महत् कर्म त्वया कृतम् इदम् प्रभो ।
प्रदेयो यन् निमित्तम् ते परिष्वंगो मया कृतः ॥ ॥३-१५-२८॥

Prīto asmi te mahat karma tvayā kṛtam idam prabho । Pradeyo yan nimittam te pariṣvaṃgo mayā kṛtaḥ ॥ ॥3-15-28॥

Translation

"I am pleased with you, O able one! You have accomplished a great deed. It is for this reason (as a reward) that I have given you this embrace."

हिंदी अनुवाद

"हे समर्थ (लक्ष्मण)! मैं तुमसे बहुत प्रसन्न हूँ। तुमने यह बहुत बड़ा कार्य किया है। इसी कारण (पुरस्कार स्वरूप) मैंने तुम्हें यह आलिंगन प्रदान किया है।"


English Commentary

Rama explicitly values his embrace as a reward ('Pradeyo') for Lakshmana's 'Mahat karma' (great deed). Addressing Lakshmana as 'Prabho' (O capable master/lord) is significant; usually, Lakshmana addresses Rama as Prabhu, but here Rama acknowledges Lakshmana’s mastery and capability in constructing the hermitage. Since Rama, as an exile, has no material wealth to gift, he offers himself through this embrace. It teaches that recognition and genuine affection are often more valuable rewards than material goods. It also highlights Rama’s gracious nature, acknowledging the magnitude of service rendered.

हिंदी टीका

राम यहाँ स्पष्ट करते हैं कि उनका आलिंगन कोई साधारण क्रिया नहीं, बल्कि लक्ष्मण के 'महत् कर्म' (महान कार्य) का पुरस्कार है। राम लक्ष्मण को 'प्रभो' (समर्थ/शक्तिशाली) कहकर संबोधित करते हैं, जो यह स्वीकार करता है कि लक्ष्मण अपने कौशल और क्षमता में स्वतंत्र और पूर्ण हैं। वन में राम के पास देने के लिए धन या जागीर नहीं थी, इसलिए उन्होंने वह दिया जो अमूल्य है—अपना प्रेम और आलिंगन। राम का यह कथन दिखाता है कि वे कर्म की महत्ता को समझते हैं और उचित प्रशंसा करना जानते हैं। यह एक आदर्श नेता और बड़े भाई का लक्षण है।