Srimad Valmiki Ramayana

ARANYA KANDASARGA: 21SHLOKA: 11
Srimad Valmiki Ramayana - Aranya Kanda - Sarga 21

सा अस्मि भीता समुद्विग्ना विषण्णा च निशाचर ।
शरणम् त्वाम् पुनः प्राप्ता सर्वतो भय दर्शिनी ॥ ॥३-२१-११॥

sā asmi bhītā samudvignā viṣaṇṇā ca niśācara |
śaraṇam tvām punaḥ prāptā sarvato bhaya darśinī ॥3-21-11॥

Translation

O Night-roamer (Khara)! I am that very woman—frightened, agitated, and filled with sorrow. Seeing terror everywhere, I have sought your refuge once again.

हिंदी अनुवाद

हे निशाचर (खर)! मैं वही (शूर्पणखा) हूँ जो भयभीत, उद्विग्न (बेचैन) और विषादग्रस्त हूँ। सब ओर भय ही भय देखती हुई मैं पुनः तुम्हारी शरण में आई हूँ।


English Commentary

Shurpanakha strategically portrays herself as utterly helpless to evoke Khara's protective instincts. The trio of adjectives—bhītā (fearful), samudvignā (agitated), and viṣaṇṇā (depressed)—paints a picture of total psychological collapse. By describing herself as sarvato bhaya darśinī (seeing terror everywhere), she conveys that her sense of security in Janasthana has been shattered by Rama. Her statement "I have come to your refuge again" subtly implies that his previous protection (sending the fourteen demons) was insufficient, placing the burden of her safety squarely back on him.

हिंदी टीका

इस श्लोक में शूर्पणखा अपनी दयनीय स्थिति का वर्णन कर खर की संवेदना जगाने का प्रयास करती है। वह तीन विशेषणों का प्रयोग करती है: 'भीता' (डरी हुई), 'समुद्विग्ना' (अत्यंत घबराई हुई), और 'विषण्णा' (गहरे दुख में डूबी हुई)। 'सर्वतो भय दर्शिनी' (सब ओर भय देखने वाली) यह दर्शाता है कि राम के पराक्रम ने उसके मन में कितना गहरा आघात किया है; उसे अब हर दिशा में मृत्यु ही दिखाई दे रही है। वह 'पुनः' शरण में आई है, जिसका अर्थ है कि पहली बार (राक्षसों को मांगते समय) उसकी रक्षा नहीं हो पाई, इसलिए अब यह खर की जिम्मेदारी है कि वह स्वयं हस्तक्षेप करे।