Srimad Valmiki Ramayana

ARANYA KANDASARGA: 22SHLOKA: 4
Srimad Valmiki Ramayana - Aranya Kanda - Sarga 22

बाष्पः सम्धार्यताम् एष संभ्रमः च विमुच्यताम् ।
अहम् रामम् सह भ्रात्रा नयामि यम सादनम् ॥ ॥३-२२-४॥

bāṣpaḥ samdhāryatām eṣa saṃbhramaḥ ca vimucyatām |
aham rāmam saha bhrātrā nayāmi yama sādanam ॥3-22-4॥

Translation

"Let these tears be held back and cast away this agitation. I shall send Rama, along with his brother, to the abode of Yama."

हिंदी अनुवाद

"अपने इन आंसुओं को रोको और घबराहट (संभ्रम) को त्याग दो। मैं राम को उसके भाई (लक्ष्मण) सहित यमराज के सदन (मृत्युलोक) भेज दूँगा।"


English Commentary

Khara assumes the role of a protective brother, consoling Shurpanakha. By telling her to hold back her tears ('Bashpah samdharyatam'), he signals that the time for grief has passed and the time for vengeance has arrived. He asks her to discard her 'Sambhrama' (agitation/bewilderment), attempting to replace her fear with confidence in his strength. His vow extends to both brothers ('saha bhratra'), illustrating his intent to completely eradicate the threat. This absolute confidence serves to calm Shurpanakha but also seals Khara's fate, as he commits himself to a battle against forces he does not comprehend.

हिंदी टीका

खर यहाँ एक रक्षक और भाई की भूमिका में शूर्पणखा को सांत्वना दे रहा है। 'बाष्पः सम्धार्यताम्' (आंसुओं को रोको) कहकर वह उसे आश्वस्त करता है कि अब रोने का समय गया और प्रतिशोध का समय आ गया है। 'संभ्रम' का अर्थ यहाँ घबराहट या व्याकुलता है। खर का आत्मविश्वास चरम पर है; वह केवल राम को नहीं, बल्कि 'सह भ्रात्रा' (भाई सहित) दोनों राजकुमारों को यमलोक भेजने की प्रतिज्ञा करता है। यह कथन उसकी शक्ति के अतिविश्वास को दर्शाता है। वह शूर्पणखा के भय को क्रोध में बदलना चाहता है ताकि वह युद्ध का साक्षी बन सके।