Srimad Valmiki Ramayana

ARANYA KANDASARGA: 26SHLOKA: 13
Srimad Valmiki Ramayana - Aranya Kanda - Sarga 26

तस्याभिपतमानस्य दूषणस्य स राघवः ।
द्वाभ्यां शराभ्यां चिच्छेद सहस्ताभरणौ भुजौ ॥ ॥३-२६-१३॥

Tasyābhipatamānasya dūṣaṇasya sa rāghavaḥ |
Dvābhyāṃ śarābhyāṃ ciccheda sahastābharaṇau bhujau ॥3-26-13॥

Translation

As Dushana was rushing forward, Raghava severed both his arms, adorned with ornaments, using two arrows.

हिंदी अनुवाद

(श्रीराम की ओर) झपटते हुए उस दूषण के, हस्त-आभूषणों सहित दोनों भुजाओं को राघव ने दो बाणों से काट दिया।


English Commentary

In a display of supreme archery, Rama neutralizes the threat instantly. The phrase abhipatamanasya (while he was rushing) is crucial; hitting specific limbs on a charging target requires godlike aim. Rama uses exactly two arrows (dvabhyam sharabhyam) for two arms—no wasted effort. The mention of ornaments (sahastabharanau) adds to the pathos and the vivid visual of the severed limbs, highlighting the sudden fall from power to helplessness.

हिंदी टीका

यह श्लोक श्रीराम की 'क्षिप्रहस्तता' (तेजी) का चरम उदाहरण है। दूषण दौड़ रहा था (गतिशील लक्ष्य), फिर भी श्रीराम ने केवल दो बाणों से उसके दोनों हाथ कंधों से अलग कर दिए। 'सहस्ताभरणौ' (आभूषणों सहित) का उल्लेख यह विरोधाभास (contrast) पैदा करता है कि एक क्षण पहले जो भुजाएँ राजसी आभूषणों से सुसज्जित होकर मृत्यु बरसाने आ रही थीं, अब वे शरीर से अलग होकर गिर रही हैं। यह 'प्रतिक्रिया काल' (reaction time) की अद्भुत मिसाल है—दूषण के पहुँचने से पहले ही उसका अंत हो गया।