Srimad Valmiki Ramayana

ARANYA KANDASARGA: 26SHLOKA: 16
Srimad Valmiki Ramayana - Aranya Kanda - Sarga 26

दृष्ट्वा तं पतितं भूमौ दूषणं निहतं रणे ।
साधु साध्विति काकुत्स्थं सर्वभूतान्यपूजयन् ॥ ॥३-२६-१६॥

Dṛṣṭvā taṃ patitaṃ bhūmau dūṣaṇaṃ nihataṃ raṇe |
Sādhu sādhviti kākutsthaṃ sarvabhūtānyapūjayan ॥3-26-16॥

Translation

Seeing Dushana slain in battle and fallen on the ground, all beings praised Kakutstha (Rama), crying out "Excellent! Excellent!" (Sadhu! Sadhu!).

हिंदी अनुवाद

दूषण को रणभूमि में निहत (मरा हुआ) और जमीन पर गिरा हुआ देखकर, सभी प्राणियों ने 'साधु साधु' (धन्य हो, धन्य हो) कहकर काकुत्स्थ (श्रीराम) की पूजा/प्रशंसा की।


English Commentary

The death of a major antagonist triggers cosmic applause. Sarvabhutani refers to the celestial and terrestrial witnesses (sages, gods, spirits) watching the duel. The cry "Sadhu! Sadhu!" is the standard Sanskrit expression of approbation. This marks a brief interlude of triumph before the remaining commanders rally. Addressing Rama as Kakutstha emphasizes his lineage's reputation for protecting the righteous.

हिंदी टीका

'सर्वभूतानि' (सभी प्राणियों) में वन के ऋषि-मुनि, देवता, और अदृश्य शक्तियाँ शामिल हैं जो इस धर्मयुद्ध को देख रहे थे। 'साधु-साधु' (Well done!) की ध्वनि विजय का जयघोष है। 'काकुत्स्थ' संबोधन श्रीराम के उच्च कुल (इक्ष्वाकु वंश के राजा ककुत्स्थ के वंशज) को स्मरण कराता है, जो अपनी रक्षा करने की परंपरा के लिए प्रसिद्ध थे। यह श्लोक युद्ध के एक प्रमुख चरण की समाप्ति और श्रीराम की महिमा के गान का है।