Srimad Valmiki Ramayana

ARANYA KANDASARGA: 26SHLOKA: 26
Srimad Valmiki Ramayana - Aranya Kanda - Sarga 26

एवमुक्त्वा खरः क्रुद्धो राममेवाभिदुद्रुवे ।
श्येनगामी पृथुग्रीवो यज्ञशत्रुर्विहंगमः ॥ ॥३-२६-२६॥

Evamuktvā kharaḥ kruddho rāmamevābhidudruve |
Śyenagāmī pṛthugrīvo yajñaśatrurvihaṅgamaḥ ॥3-26-26॥

Translation

Having spoken thus, the enraged Khara himself rushed towards Rama. (Following him were) Syenagami, Prithugriva, Yajnashatru, Vihangama...

हिंदी अनुवाद

ऐसा कहकर क्रुद्ध खर स्वयं श्रीराम की ओर दौड़ा। (उसके साथ ये सेनापति भी दौड़े): श्येनगामी, पृथुग्रीव, यज्ञशत्रु, विहंगम...


English Commentary

Khara leads the charge personally (ramam eva abhidudruve). This signifies the climax of the battle. The text begins listing twelve elite commanders—Khara’s praetorian guard. Names like Syenagami (Hawk-pacer) and Vihangama (Bird-like) suggest speed and aerial attack capabilities. Yajnashatru (Enemy of Sacrifice) highlights their ideological opposition to Dharma. Prithugriva (Thick-necked) implies brute physical sturdiness.

हिंदी टीका

खर अब स्वयं मैदान में उतरता है ('अभिदुद्रुवे' - दौड़ा)। उसके साथ उसके 12 विशिष्ट अंगरक्षक या सेनापति हैं, जिनके नाम यहाँ से शुरू होते हैं। नाम बड़े अर्थपूर्ण हैं: 'श्येनगामी' (बाज पक्षी की तरह तेज़ चलने वाला), 'पृथुग्रीव' (मोटी गर्दन वाला - जो शक्ति का प्रतीक है), 'यज्ञशत्रु' (यज्ञों का दुश्मन - राक्षसी कर्म का परिचायक), और 'विहंगम' (पक्षी की तरह उड़ने/चलने वाला)। ये नाम उनकी गति और क्रूरता को दर्शाते हैं।