Srimad Valmiki Ramayana

ARANYA KANDASARGA: 27SHLOKA: 15
Srimad Valmiki Ramayana - Aranya Kanda - Sarga 27

न्यपातयत तेजस्वी चतुरः तस्य वाजिनः ।
अष्टभिः सायकैः सूतम् रथ उपस्थे न्यपातयत् ॥ ॥३-२७-१५॥

Nyapātayata tejasvī caturaḥ tasya vājinaḥ |
Aṣṭabhiḥ sāyakaiḥ sūtam ratha upasthe nyapātayat ॥3-27-15॥

Translation

The radiant Rama felled his four horses, and with eight arrows, he felled the charioteer right on the seat of the chariot.

हिंदी अनुवाद

तेजस्वी राम ने उसके चारों घोड़ों को गिरा दिया और आठ बाणों से सारथि को रथ के बैठक (उपस्थ) में ही मार गिराया।


English Commentary

Rama systematically neutralizes the threat. First the horses are felled (nyapātayata), immobilizing the platform. Then, with eight arrows, the charioteer is killed on his seat (ratha upasthe). Killing the driver creates chaos and leaves the warrior stranded. The adjective tejasvī (radiant/spirited) contrasts with the grim work of killing, suggesting that Rama's glory increases as he dismantles the forces of darkness.

हिंदी टीका

युद्ध अब निर्णायक मोड़ पर है। राम ने त्रिशिरा को 'विरथ' (रथहीन) कर दिया है। घोड़ों और सारथि का वध करना 'रथी' (योद्धा) को पंगु बनाने की प्राचीन रणनीति है। सारथि को मारने के लिए 'आठ' बाणों का प्रयोग राम के क्रोध और सुनिश्चितता को दर्शाता है। 'तेजस्वी' विशेषण राम के उस स्वरूप को दर्शाता है जो इस समय रणभूमि में सूर्य की तरह चमक रहा है, जिसके सामने शत्रु पक्ष अंधकार (मृत्यु) में जा रहा है।