Srimad Valmiki Ramayana

ARANYA KANDASARGA: 28SHLOKA: 5
Srimad Valmiki Ramayana - Aranya Kanda - Sarga 28

ज्याम् विधुन्वन् सुबहुशः शिक्षया अस्त्राणि दर्शयन् ।
चचार समरे मार्गान् शरै रथ गतः खरः ॥ ॥३-२८-५॥

Jyām vidhunvan subahuśaḥ śikṣayā astrāṇi darśayan |
Cacāra samare mārgān śarai ratha gataḥ kharaḥ ॥3-28-5॥

Translation

Twanging his bowstring repeatedly and displaying his weapons training, Khara, seated in his chariot, maneuvered through various paths in the battle with his arrows.

हिंदी अनुवाद

बार-बार धनुष की डोरी (ज्या) को टंकारते हुए और अपनी शिक्षा (युद्ध कौशल) का प्रदर्शन करते हुए, रथ पर सवार खर ने युद्धभूमि में बाणों के साथ (विविध) मार्गों पर विचरण किया।


English Commentary

This verse highlights Khara's martial sophistication. He is not fighting with blind rage but with śikṣayā (training/discipline). He executes specific tactical maneuvers (mārgān) with his chariot while maintaining a barrage of arrows. This mobility makes him a harder target and allows him to attack from multiple angles. It portrays the duel as a clash of high-level skills, acknowledging that the villain is a master archer and charioteer in his own right.

हिंदी टीका

यह श्लोक खर को केवल एक राक्षस के रूप में नहीं, बल्कि एक प्रशिक्षित योद्धा ('शिक्षया') के रूप में प्रस्तुत करता है। 'चचार... मार्गान्' का अर्थ है रथ चलाने की विभिन्न पैंतरेबाज़ियाँ (जैसे मंडलाकार घूमना, आगे-पीछे होना)। वह एक ही जगह खड़ा होकर नहीं लड़ रहा, बल्कि गतिशीलता का उपयोग कर रहा है। डोरी की टंकार ('ज्याम् विधुन्वन्') शत्रु को भयभीत करने और अपनी उपस्थिति दर्ज कराने का एक तरीका है।