Srimad Valmiki Ramayana

ARANYA KANDASARGA: 3SHLOKA: 4
Srimad Valmiki Ramayana - Aranya Kanda - Sarga 3

तम् उवाच विराधः तु रामम् सत्य पराक्रमम् ।
हन्त वक्ष्यामि ते राजन् निबोध मम राघव ॥ ॥३-३-४॥

tam uvāca virādhaḥ tu rāmam satya parākramam । hanta vakṣyāmi te rājan nibodha mama rāghava ॥ ॥3-3-4॥

Translation

Then Viradha spoke to Rama, the one of true valor: "Very well, O King, listen Raghava, I shall tell you."

हिंदी अनुवाद

तब विराध ने सत्य-पराक्रमी राम से कहा—"हे राजन! राघव! (हंत) सुनिए, मैं आपको बताता हूँ।"


English Commentary

Even the demon Viradha is compelled to address Rama with royal honorifics like 'Rajan' (King) and 'Raghava' (Descendant of Raghu). The narrator refers to Rama as 'satya parākramam' (one whose valor is true/unfailing), foreshadowing that Rama's prowess will soon be proven against the demon. Viradha’s willingness to introduce himself suggests a typical epic convention where combatants exchange lineage before a duel, acknowledging each other's status.

हिंदी टीका

विराध यहाँ राम को 'राजन' और 'राघव' कहकर संबोधित करता है। यद्यपि वह शत्रु है, किन्तु राम के व्यक्तित्व का प्रभाव ऐसा है कि वह उन्हें राजा के रूप में स्वीकार कर रहा है। 'सत्य पराक्रमम्' (जिसका पराक्रम सत्य/अमोघ हो) विशेषण वाल्मीकि जी द्वारा राम के लिए प्रयुक्त है, जो यह संकेत देता है कि विराध का अंत निकट है। 'हन्त' शब्द यहाँ अवधान (ध्यान) आकर्षित करने के लिए या हर्ष सूचक अव्यय के रूप में प्रयुक्त हुआ है।