Srimad Valmiki Ramayana

ARANYA KANDASARGA: 4SHLOKA: 21
Srimad Valmiki Ramayana - Aranya Kanda - Sarga 4

अध्यर्थ योजने तातः महर्षिः सूर्य संनिभः ।
तम् क्षिप्रम् अभिगच्छ त्वम् स ते श्रेयो अभिधास्यति ॥ ॥३-४-२१॥

adhyartha yojane tātaḥ maharṣiḥ sūrya saṃnibhaḥ । tam kṣipram abhigaccha tvam sa te śreyo abhidhāsyati ॥ ॥3-4-21॥

Translation

...one and a half yojanas away, O dear one. That great sage is like the sun. Go to him quickly; he will tell you what is beneficial for you.

हिंदी अनुवाद

हे तात! सूर्य के समान तेजस्वी वे महर्षि यहाँ से डेढ़ योजन (की दूरी) पर हैं। तुम शीघ्र उनके पास जाओ, वे तुम्हें तुम्हारा श्रेय (कल्याण/हित) बताएंगे।


English Commentary

Tumburu gives precise logistical details: the sage is "one and a half yojanas" away. The sage is compared to the sun (sūrya saṃnibhaḥ), indicating spiritual brilliance and purity. The advice to go "quickly" suggests urgency in Rama's mission. Tumburu promises that the sage will speak of Rama's shreyas (highest good/spiritual welfare). This reinforces the role of the forest not just as an exile, but as a pilgrimage where Rama encounters seers who facilitate his destiny.

हिंदी टीका

विराध सटीक दूरी बताता है—'अध्यर्थ योजने' (डेढ़ योजन)। वह महर्षि शरभंग की तुलना सूर्य से करता है, जो उनके ज्ञान और तप के तेज को दर्शाता है। 'तात' शब्द का उपयोग स्नेह और आत्मीयता दर्शाता है, जो अब विराध के मन में राम के प्रति है। 'श्रेयो अभिधास्यति' अत्यंत महत्वपूर्ण है—विराध जानता है कि राम का वनवास एक बड़े उद्देश्य के लिए है, और ऋषि शरभंग उस उद्देश्य की प्राप्ति में या उन्हें दिव्य अस्त्र/ज्ञान देने में सहायक होंगे। यह गुरु-शिष्य परंपरा की ओर संकेत है कि ज्ञान प्राप्ति के लिए सूर्य-सम गुरु के पास जाना चाहिए।