Srimad Valmiki Ramayana

अन्वगच्छत् धनुष् पाणिः प्रव्रजंतम् मया सह ।
जटी तापस रूपेण मया सह सह अनुजः ॥३-४७-२०॥
Anvagacchat dhanuṣ pāṇiḥ pravrajantam mayā saha । Jaṭī tāpasa rūpeṇa mayā saha saha anujaḥ ॥3-47-20॥
Translation
When Rama was going forth into exile, that younger brother (Lakshmana), in the guise of an ascetic with matted hair but holding a bow in his hand, followed him along with me.
हिंदी अनुवाद
जब राम वन के लिए निकले, तो वह छोटा भाई (लक्ष्मण) भी जटाधारी तपस्वी के वेश में, हाथ में धनुष लिए, मेरे साथ-साथ उनके पीछे चल पड़ा।
English Commentary
This verse visualizes the departure into the forest. It presents a striking iconographic image: Lakshmana appearing as a "tāpasa" (ascetic) with "jaṭī" (matted hair), yet remaining "dhanuṣ pāṇiḥ" (bow in hand). This duality is central to their forest life.
हिंदी टीका
यह श्लोक उस दृश्य का वर्णन करता है जब तीनों ने अयोध्या छोड़ी। यहाँ एक अद्भुत विरोधाभास है: 'जटी तापस रूपेण' (तपस्वी के वेश में) और 'धनुष् पाणिः' (हाथ में धनुष लिए)। वे संन्यासी के वस्त्र पहने थे, लेकिन उन्होंने क्षत्रिय धर्म (शस्त्र) का त्याग नहीं किया था।