Srimad Valmiki Ramayana

ARANYA KANDASARGA: 5SHLOKA: 3
Srimad Valmiki Ramayana - Aranya Kanda - Sarga 5

अभिगच्छामहे शीघ्रम् शरभङ्गम् तपो धनम् ।
आश्रमम् शरभन्गस्य राघवोऽभिजगाम ह ॥ ॥३-५-३॥

abhigacchāmahe śīghram śarabhaṅgam tapo dhanam |
āśramam śarabhangasya rāghavo'bhijagāma ha ॥3-5-3॥

Translation

"Let us quickly approach the ascetic Sarabhanga, whose wealth is his penance." Saying this, Raghava proceeded towards the hermitage of Sarabhanga.

हिंदी अनुवाद

"हम शीघ्र ही तपोधन शरभंग मुनि के पास चलेंगे।" ऐसा कहकर राघव (श्रीराम) शरभंग मुनि के आश्रम की ओर गए।


English Commentary

The epithet 'Tapo-dhanam' (wealthy in penance) defines the ascetic's value system; their currency is spiritual merit, not material gold. Rama’s eagerness to visit the sage ('abhigacchāmahe') underscores his reverence for spiritual authority. It reflects the ideal Vedic code where physical power (Kshatriya) bows to spiritual wisdom (Brahmin). Raghava initiates the visit, showing humility despite his royal lineage.

हिंदी टीका

'तपोधन' विशेषण ऋषियों के लिए अत्यंत सार्थक है; उनका वास्तविक धन भौतिक स्वर्ण या मुद्रा नहीं, अपितु उनकी कठोर तपस्या है। श्रीराम का ऋषियों के प्रति आदर इस बात से स्पष्ट है कि वे स्वयं चलकर उनके पास जाना चाहते हैं (अभिगच्छामहे)। क्षत्रिय धर्म के अनुसार, राजा का कर्तव्य है कि वे ब्राह्मणों और तपस्वियों की रक्षा और सेवा के लिए तत्पर रहें। राम यहाँ उसी मर्यादा का पालन कर रहे हैं।