Srimad Valmiki Ramayana

ARANYA KANDASARGA: 5SHLOKA: 6
Srimad Valmiki Ramayana - Aranya Kanda - Sarga 5

असंस्पृशन्तम् वसुधाम् ददर्श विबुध ईश्वरम् ।
संप्रभ आभरणम् देवम् विरजो अंबर धारिणम् ॥ ॥३-५-६॥

asaṃspṛśantam vasudhām dadarśa vibudha īśvaram |
saṃprabha ābharaṇam devam virajo aṃbara dhāriṇam ॥3-5-6॥

Translation

Rama saw the Lord of Celestials, who was not touching the earth, wearing radiant ornaments and garments free from dust.

हिंदी अनुवाद

श्रीराम ने देखा कि वह देवेश्वर पृथ्वी का स्पर्श नहीं कर रहे थे। उन्होंने प्रभावयुक्त आभूषण और रजोहीन (धूल रहित) वस्त्र धारण किए हुए थे।


English Commentary

This verse catalogs the classical signs of divinity in Hindu theology: asprishanta (not touching the ground) and wearing viraja (dust-free) garments. In the dusty environment of the forest, these attributes immediately mark the being as supernatural. The title 'Vibudheshvaram' (Lord of the Wise/Gods) confirms his identity as Indra, maintaining a purely celestial existence even when visiting the mortal plane.

हिंदी टीका

भारतीय शास्त्रों में देवताओं के लक्षण बताए गए हैं—जैसे भूमि का स्पर्श न करना (असंस्पृशन्तम् वसुधाम्) और उनके वस्त्रों पर धूल न जमना (विरजो अंबर)। 'विबुध ईश्वरम्' स्पष्ट करता है कि यह देवताओं के राजा इन्द्र हैं। वन की धूल और मिट्टी के बीच इन्द्र की यह निर्मलता उनकी अलौकिक स्थिति को और उभारती है। यह दृश्य राम के लिए विस्मयकारी था।