Srimad Valmiki Ramayana

ARANYA KANDASARGA: 52SHLOKA: 14
Srimad Valmiki Ramayana - Aranya Kanda - Sarga 52

तप्त आभरण वर्ण अन्गी पीत कौशेय वासनी ।
रराज राज पुत्री तु विद्युत् सौदामनी यथा ॥ ॥३-५२-१४॥

tapta ābharaṇa varṇa angī pīta kauśeya vāsanī । rarāja rāja putrī tu vidyut saudāmanī yathā ॥ ॥3-52-14॥

Translation

That princess (Sita), possessing limbs the color of molten gold and wearing a yellow silk garment, shone like a streak of lightning (Saudamani) in the sky.

हिंदी अनुवाद

तपाये हुए सुवर्ण के समान वर्ण वाली और पीली रेशमी साड़ी पहने हुए वह राजपुत्री (सीता) आकाश में बादलों के बीच बिजली (सौदामिनी) की भाँति सुशोभित हो रही थीं।


English Commentary

Valmiki employs a striking simile here, comparing Sita to 'Saudamani' (lightning). This imagery serves a dual purpose. First, it establishes the visual contrast between the golden-complexioned Sita, dressed in yellow silk ('pita kausheya'), and the dark-skinned Ravana. Just as lightning is most visible against a dark storm cloud, Sita's purity and radiance stand out against Ravana's wickedness. Second, lightning is transient and unstable; similarly, Sita is currently in a state of instability, being whisked away. Despite her terror, the poet notes that she 'shone' (raraja), suggesting that her spiritual luster and royal dignity remained intact even in the grip of the demon king.

हिंदी टीका

महर्षि वाल्मीकि यहाँ एक अद्भुत उपमा का प्रयोग करते हैं। यद्यपि सीता जी घोर संकट में हैं, फिर भी उनकी नैसर्गिक आभा मलिन नहीं हुई है। 'तप्त आभरण वर्ण' का अर्थ है तपाये हुए सोने जैसी दमकती त्वचा। रावण का वर्ण गहरा और काला है (मेघ के समान), और सीता जी का वर्ण स्वर्ण के समान और वस्त्र पीत (पीले) हैं। जब रावण उन्हें लेकर आकाश में उड़ता है, तो यह दृश्य ऐसा प्रतीत होता है जैसे काले बादलों के बीच बिजली (सौदामिनी) चमक रही हो। 'राजपुत्री' संबोधन यह स्मरण दिलाता है कि वह एक महान कुल से हैं, और उनका तेज उनके चरित्र और उच्च कुल का परिचायक है, जो विपत्ति में भी क्षीण नहीं होता।