Srimad Valmiki Ramayana

ARANYA KANDASARGA: 52SHLOKA: 32
Srimad Valmiki Ramayana - Aranya Kanda - Sarga 52

तस्याः तानि अग्नि वर्णानि भूषणानि मही तले ।
स घोषाणि अवकीर्यन्त क्षीणाः तारा इव अंबरात् ॥ ॥३-५२-३२॥

tasyāḥ tāni agni varṇāni bhūṣaṇāni mahī tale । sa ghoṣāṇi avakīryanta kṣīṇāḥ tārā iva aṃbarāt ॥ ॥3-52-32॥

Translation

Her fire-colored ornaments, making sound as they fell, scattered on the earth like stars falling from the sky when their merit is exhausted.

हिंदी अनुवाद

उनके वे अग्नि के समान चमकने वाले आभूषण शब्द (घोष) करते हुए पृथ्वी पर बिखर गए, मानो आकाश से क्षीण होकर तारे टूट रहे हों।


English Commentary

The ornaments, glowing like fire ('agni varnani'), fall from the sky. They are compared to 'kshinah tarah'—stars falling from the firmament when their accumulated merit is exhausted (a concept in Hindu cosmology). This simile adds a layer of spiritual melancholy; it suggests a fall from grace or a loss of celestial position. The ornaments clattering ('sa ghoshani') on the ground breaks the silence, symbolizing the jarring reality of the abduction. It reinforces the theme of fragmentation—Sita's ensemble is being taken apart piece by piece as she is taken away.

हिंदी टीका

यहाँ सीता के आभूषणों को 'अग्नि वर्णानि' (आग के रंग का/स्वर्ण) कहा गया है। जब वे आकाश से गिरते हैं, तो वे 'क्षीणाः तारा' (पुण्य क्षीण होने पर गिरते हुए तारे) जैसे लगते हैं। भारतीय मान्यताओं के अनुसार, जब किसी आत्मा का पुण्य समाप्त होता है, तो वह तारे के रूप में स्वर्ग से गिरती है। यहाँ सीता के आभूषणों का गिरना मानो स्वर्ग (सुख) से उनके पतन का प्रतीक है। 'स घोषाणि' बताता है कि वे आवाज करते हुए गिरे, जो सन्नाटे में गूंजती हुई एक दुखद ध्वनि है। यह दृश्य आकाश से धरती तक के पतन को दर्शाता है।