Srimad Valmiki Ramayana

ARANYA KANDASARGA: 55SHLOKA: 13
Srimad Valmiki Ramayana - Aranya Kanda - Sarga 55

दर्शयित्वा तु वैदेहीम् कृत्स्नम् तत् भवन उत्तमम् ।
उवाच वाक्यम् पापात्मा सीताम् लोभितुम् इच्छया ॥ ॥३-५५-१३॥

darśayitvā tu vaidehīm kṛtsnam tat bhavana uttamam । uvāca vākyam pāpātmā sītām lobhitum icchayā ॥ ॥3-55-13॥

Translation

Having shown Vaidehi that entire excellent mansion, the sinful-souled one spoke these words with the desire to tempt Sita.

हिंदी अनुवाद

वैदेही को वह पूरा उत्तम भवन दिखाने के बाद, उस पापात्मा (रावण) ने सीता को लोभ (लालच) देने की इच्छा से यह वचन कहा।


English Commentary

The guided tour concludes. Having displayed his bhavana uttamam (excellent mansion), Ravana moves to the verbal phase of his seduction. The narrator labels him pāpātmā (evil-souled), stripping away any illusion of nobility in his hospitality. His explicit intent is lobhitum—to tempt or allure her through greed. Ravana operates on the cynical assumption that Sita's resistance is merely a matter of not realizing what she is missing. He believes the visual proof of his wealth has prepared the ground for the proposal he is about to make.

हिंदी टीका

अब 'विजुअल टूर' (visual tour) समाप्त होता है और रावण अपनी मुख्य योजना पर आता है—मौखिक प्रलोभन। वाल्मीकि रावण को यहाँ स्पष्ट रूप से 'पापात्मा' (पापी आत्मा वाला) कहते हैं। उसका उद्देश्य सीता को 'लोभितुम्' (ललचाना/लोभ देना) है। रावण समझता है कि हर व्यक्ति की एक कीमत होती है या वह सुख-सुविधाओं के लोभ में आ सकता है। उसे लगता है कि अब जब सीता ने लंका का वैभव देख लिया है, तो उसका मन कमजोर पड़ गया होगा। यह श्लोक रावण की रणनीति के अगले चरण—'साम' और 'दाम' (समझाना और दाम लगाना)—की भूमिका है।