Srimad Valmiki Ramayana

ARANYA KANDASARGA: 56SHLOKA: 22
Srimad Valmiki Ramayana - Aranya Kanda - Sarga 56

न तु शक्यामि उपक्रोशम् पृथिव्याम् धातुम् आत्मनः ।
एवम् उक्त्वा तु वैदेही क्रोद्धात् सु परुषम् वचः ॥ ॥३-५६-२२॥

Na tu śakyāmi upakrośam pṛthivyām dhātum ātmanaḥ । Evam uktvā tu vaidehī krodhāt su paruṣam vacaḥ ॥ ॥3-56-22॥

Translation

I cannot bear to sustain reproach or infamy upon this earth regarding myself. Having spoken these very harsh words in anger...

हिंदी अनुवाद

मैं इस पृथ्वी पर अपने ऊपर कलंक (निंदा) धारण नहीं कर सकती। क्रोधपूर्वक रावण से ऐसे अत्यंत कठोर वचन कहकर वैदेही (सीता) चुप हो गईं।


English Commentary

Sita identifies 'upakrosham' (reproach, infamy, or blame) as the one burden she cannot bear. In the Vedic worldview, honor and the purity of one's character are heavier than the earth itself. For Sita, yielding to Ravana would mean accepting an eternal stain on her reputation and that of Rama’s lineage, which is an impossibility for her.

हिंदी टीका

सीता जी के लिए 'उपक्रोश' (कलंक या बदनामी) मृत्यु से भी अधिक भयानक है। वह स्पष्ट करती हैं कि यदि उन्होंने रावण की बात मान ली, तो यह उनके चरित्र पर ऐसा दाग होगा जिसे पृथ्वी पर कोई मिटा नहीं सकेगा। रघुकुल की मर्यादा और अपने पति के सम्मान के लिए वह प्राण त्याग सकती हैं, लेकिन अपयश स्वीकार नहीं कर सकतीं।