Srimad Valmiki Ramayana

ARANYA KANDASARGA: 59SHLOKA: 4
Srimad Valmiki Ramayana - Aranya Kanda - Sarga 59

स्फुरते नयनम् सव्यम् बाहुः च हृदयम् च मे ।
दृष्ट्वा लक्ष्मण दूरे त्वाम् सीता विरहितम् पथि ॥३-५९-४॥

sphurate nayanam savyam bāhuḥ ca hṛdayam ca me |
dṛṣṭvā lakṣmaṇa dūre tvām sītā virahitam pathi ॥3-59-4॥

Translation

O Lakshmana, seeing you on the path from afar separated from Sita, my left eye, my arm, and my heart are throbbing.

हिंदी अनुवाद

हे लक्ष्मण! तुम्हें दूर से ही सीता से रहित (अकेला) रास्ते में देखते ही, मेरी बाईं आँख, भुजा और हृदय फड़कने लगे हैं।


English Commentary

Rama reiterates the physical manifestations of his anxiety. The throbbing of the left eye ('nayanam savyam') and arm are classic bad omens for men in Indian epics.

हिंदी टीका

पुनः अपशकुनों का उल्लेख है। 'स्फुरते' (फड़कना) एक अनैच्छिक शारीरिक क्रिया है जिसे शकुन शास्त्र में भविष्य का संकेतक माना जाता है।