Srimad Valmiki Ramayana

ARANYA KANDASARGA: 61SHLOKA: 11
Srimad Valmiki Ramayana - Aranya Kanda - Sarga 61

त्वया विरहितः च अहम् त्यक्ष्ये जीवितम् आत्मनः ।
इति इव विलपन् रामः सीता दर्शन लालसः ॥३-६१-११॥

Tvayā virahitaḥ ca aham tyakṣye jīvitam ātmanaḥ |
Iti iva vilapan rāmaḥ sītā darśana lālasaḥ ॥3-61-11॥

Translation

"Separated from you, I will abandon my life"—lamenting in this manner, Rama was filled with an intense longing to see Sita.

हिंदी अनुवाद

"तुम्हारे बिना मैं अपने प्राण त्याग दूंगा"—इस प्रकार विलाप करते हुए राम सीता के दर्शन के लिए अत्यंत लालायित (उत्कठित) हो रहे थे।


English Commentary

This verse encapsulates Rama’s suicidal despair. He explicitly states his intent to end his life (tyakshye jivitam). The phrase Sita-darshana-lalasah describes a consuming hunger or lust just to see her face one more time. It marks the lowest point of his emotional trajectory before Lakshmana intervenes. The narrative portrays him as teetering on the edge of total collapse.

हिंदी टीका

यह श्लोक राम के विलाप का उपसंहार (conclusion) करता है। राम निर्णय ले चुके हैं कि वे सीता के बिना जीवित नहीं रहेंगे। 'सीता दर्शन लालसः' पद उनकी मनोदशा का सटीक वर्णन है—उनकी आँखों को केवल सीता को देखने की प्यास (लालसा) है। यहाँ 'विप्रलम्भ श्रृंगार' की 'मरण' नामक दशा का संकेत मिलता है, जहाँ प्रेमी वियोग में मृत्यु को ही एकमात्र उपाय मानता है।