Srimad Valmiki Ramayana

जटायो यदि शक्नोषि वाक्यम् व्याहरितुम् पुनः ।
सीताम् आख्याहि भद्रम् ते वधम् आख्याहि च आत्मनः ॥ ॥३-६८-४॥
Jaṭāyo yadi śaknoṣi vākyam vyāharitum punaḥ । Sītām ākhyāhi bhadram te vadham ākhyāhi ca ātmanaḥ ॥ ॥3-68-4॥
Translation
O Jatayu! May goodness betide you! If you are able to utter words again, tell me of Sita and describe your own slaying.
हिंदी अनुवाद
हे जटायु! तुम्हारा कल्याण हो! यदि तुम पुन: बोलने में समर्थ हो, तो मुझे सीता के बारे में बताओ और अपने वध (का कारण/विवरण) भी बताओ।
English Commentary
Rama balances his desperate need for intelligence with immense empathy. The clause "if you are able" shows he respects the dying bird's pain and will not force him. The blessing bhadram te (may good befall you) in the middle of an interrogation is quintessential Rama—maintaining grace under pressure. He asks for two things: intelligence on Sita (Sitam akhyahi) and the narrative of Jatayu's own fall (vadham akhyahi). This validates Jatayu's heroism; Rama wants to hear the story of his bravery as much as he needs to find his wife.
हिंदी टीका
राम की व्याकुलता और शिष्टाचार का अद्भुत संगम यहाँ दिखता है। इतनी विपत्ति में भी वे 'भद्रम् ते' (तुम्हारा कल्याण हो) कहना नहीं भूलते। वे जटायु पर दबाव नहीं डालते, बल्कि कहते हैं 'यदि शक्नोषि' (यदि तुम समर्थ हो)। राम दो बातें जानना चाहते हैं: सीता की स्थिति और जटायु की मृत्यु का विवरण। यद्यपि सीता की जानकारी प्राथमिकता है, फिर भी वे जटायु के वध की कहानी भी सुनना चाहते हैं, जो उनके भक्त के प्रति सम्मान को दर्शाता है। वे चाहते हैं कि जटायु का बलिदान इतिहास में दर्ज हो, इसलिए वे उनसे गवाही मांग रहे हैं।