Srimad Valmiki Ramayana

ARANYA KANDASARGA: 74SHLOKA: 33
Srimad Valmiki Ramayana - Aranya Kanda - Sarga 74

ज्वलत् पावक संकाशा स्वर्गम् एव जगाम सा ।
दिव्यम् आभरण संयुक्ता दिव्य माल्य अनुलेपना ॥ ॥३-७४-३३॥

Jvalat pāvaka saṃkāśā svargam eva jagāma sā |
Divyam ābharaṇa saṃyuktā divya mālya anulepanā ॥3-74-33॥

Translation

Resembling a blazing fire, adorned with divine ornaments, divine garlands, and ointments, she ascended to heaven.

हिंदी अनुवाद

वह जलती हुई अग्नि के समान तेजस्वी होकर, दिव्य आभूषणों, दिव्य मालाओं और दिव्य लेप (अंगराग) से सुसज्जित होकर स्वर्ग लोक को चली गईं।


English Commentary

This verse describes the transfiguration of Shabari. The moment she sheds the physical body, she regains a celestial form. The comparison to "blazing fire" suggests purity and brilliance. No longer frail or old, she is now bedecked in divine ornaments (Divya abharana). This visual imagery serves to confirm to the reader (and to Rama/Lakshmana witnessing it) that she has attained a higher state of existence. Her external appearance now matches her internal spiritual luminosity. It signifies the immediate fruit of her Darshan of Rama.

हिंदी टीका

जैसे ही शबरी ने नश्वर देह त्यागी, उनका रूप परिवर्तित हो गया। जो वृद्धा, जर्जर शरीर वाली तपस्विनी थी, अब वह 'ज्वलत् पावक संकाशा' (प्रज्वलित अग्नि जैसी तेजस्वी) हो गई। यह जीवात्मा का अपने वास्तविक दिव्य स्वरूप में लौटना है। 'दिव्य आभूषण और लेप' यह बताते हैं कि भक्ति का फल ऐश्वर्य और सौंदर्य की प्राप्ति है। भौतिक शरीर की कुरूपता या बुढ़ापा केवल एक आवरण था; अंदर की आत्मा सदैव सुंदर और तेजस्वी थी। राम की कृपा से वह आवरण हट गया।