Srimad Valmiki Ramayana

AYODHYA KANDASARGA: 100SHLOKA: 41
Srimad Valmiki Ramayana - Ayodhya Kanda - Sarga 100

वीरैरध्युषितां पूर्वमस्माकं तात पूर्वकै: ।
सत्यनामां दृढद्वारां हस्त्यश्वरथसङ्कुलाम् ॥ ॥२-१००-४१॥

Vīrairadhyuṣitāṃ pūrvamasmākaṃ tāta pūrvakaiḥ । Satyanāmāṃ dṛḍhadvārāṃ hastyaśvarathasaṅkulām ॥ ॥2-100-41॥

Translation

(Do you protect Ayodhya), which was inhabited by our heroic ancestors, which is true to its name (unconquerable), which has strong gates, and abounds in elephants, horses, and chariots?

हिंदी अनुवाद

(क्या तुम अयोध्या की रक्षा करते हो) जो हमारे वीर पूर्वजों द्वारा पहले से ही सेवित (बसाई गई) है, जिसका नाम सत्य है (अयोध्या- जिसे युद्ध में जीता न जा सके), जिसके द्वार मजबूत हैं, और जो हाथियों, घोड़ों तथा रथों से भरी हुई है?


English Commentary

Rama shifts focus to the capital city, Ayodhya. He invokes pride by referencing their heroic ancestors. The term satyanāmā is significant; "Ayodhya" etymologically means "that which cannot be conquered in war." Rama implies that Bharata must ensure the city remains true to its name. The description emphasizes military readiness: physical fortifications (dṛḍhadvārāṃ - strong gates) and strategic assets (hastyaśva... - elephants, horses, chariots). The capital is the heart of the empire; its impregnability is non-negotiable. This serves as a checklist for the Home Defense portfolio.

हिंदी टीका

यहाँ से राम राजधानी अयोध्या के प्रबंधन और सुरक्षा के बारे में पूछते हैं। वे अयोध्या को 'सत्यनामा' कहते हैं—इसका शाब्दिक अर्थ है 'न योद्धुम् शक्या' (जिसे युद्ध में हराया न जा सके)। यदि राजधानी असुरक्षित हो जाए, तो नाम झूठा पड़ जाएगा। 'दृढद्वारां' (मजबूत द्वारों वाली) कहकर वे किलेबंदी (Fortification) की ओर संकेत करते हैं। हाथी, घोड़े और रथ उस समय की सैन्य शक्ति के प्रतीक हैं। राम भरत को याद दिलाते हैं कि यह नगरी केवल एक शहर नहीं, बल्कि इक्ष्वाकु वंश की ऐतिहासिक धरोहर है, जिसकी सुरक्षा उनका परम कर्तव्य है।