Srimad Valmiki Ramayana

हीनबुद्धिगुणो बालो हीन: स्थानेन चाप्यहम् ।
भवता च विनाभूतो न वर्त्तयितुमुत्सहे ॥ ॥२-१०६-२४॥
Hīnabuddhighuṇo bālo hīnaḥ sthānena cāpyaham । Bhavatā ca vinābhūto na varttayitumutsahe ॥ ॥2-106-24॥
Translation
I am inferior in intellect and virtues, a mere child, and lower in status. Separated from you, I do not even dare to exist (let alone rule).
हिंदी अनुवाद
मैं बुद्धि और गुणों में हीन हूँ, बालक हूँ और स्थिति में भी आपसे छोटा हूँ। आपके बिना तो मैं जीवित रहने का भी उत्साह (साहस) नहीं कर पा रहा हूँ (राज्य करना तो दूर की बात है)।
English Commentary
Bharata continues his self-deprecation to elevate Rama. He claims to be hīnabuddhighuṇa (lacking in intelligence and virtues), positioning himself as unfit for the crown. The core emotional appeal lies in the second line: he lacks the enthusiasm or will (utsahe) to even exist (varttayitum) without Rama. It suggests that Bharata derives his very life force and identity from his brother. If he cannot manage his own life without Rama, managing a kingdom is out of the question.
हिंदी टीका
भरत की विनम्रता की पराकाष्ठा यहाँ दिखाई देती है। वे स्वयं को 'हीनबुद्धिगुणो' (बुद्धि और गुणों से रहित) कहते हैं, जो कि सत्य नहीं है (वे स्वयं महाज्ञानी हैं), किन्तु राम के विराट व्यक्तित्व के सामने वे स्वयं को तुच्छ मानते हैं। सबसे महत्वपूर्ण बात यह है कि वे राम के बिना अपने अस्तित्व को ही असंभव मानते हैं—'न वर्त्तयितुमुत्सहे'। यह भाई का प्रेम है जो कहता है कि राम प्राण हैं और भरत शरीर; प्राण के बिना शरीर कैसे कार्य कर सकता है?