Srimad Valmiki Ramayana

AYODHYA KANDASARGA: 12SHLOKA: 105
Srimad Valmiki Ramayana - Ayodhya Kanda - Sarga 12

अहम पुनर्देवकुमाररूप ।
मलंकृतम् तम् सुतमाव्रजन्तम् ।
नन्दामि पश्यन्नपि दर्शनेन ।
भवामि दृष्ट्वा च पुनर्युवेव ॥२-१२-१०५॥

Aham punardevakumārarūpam |
Malankṛtam tam sutamāvrajantam |
Nandāmi paśyannapi darśanena |
Bhavāmi dṛṣṭvā ca punaryuveva ॥2-12-105॥

Translation

Looking at that son, who possesses the beauty of a divine prince and is adorned with ornaments, coming towards me, I rejoice. Seeing him, I feel as if I have become young again.

हिंदी अनुवाद

मैं तो देवकुमार के समान रूप वाले, आभूषणों से अलंकृत उस पुत्र (राम) को अपनी ओर आते हुए देखकर ही आनंदित होता हूँ। उसे देखकर मैं पुनः युवक के समान (उत्साहित) हो जाता हूँ।


English Commentary

Dasharatha confesses that Rama is the source of his vitality. He compares Rama's beauty to that of a 'Devakumāra' (a son of Gods, implies eternal youth and radiance). The key phrase is 'punaryuveva' (as if young again). The mere sight of Rama approaching, decked in ornaments, rejuvenates the aging King. This highlights the psychological dependency Dasharatha has on Rama. Rama is not just an heir; he is the antidote to Dasharatha's aging and melancholy. By taking Rama away, Kaikeyi is effectively stealing Dasharatha's remaining life and youth.

हिंदी टीका

इस श्लोक में दशरथ राम के प्रति अपने व्यक्तिगत लगाव का वर्णन कर रहे हैं। राम का रूप 'देवकुमार' (देवताओं के पुत्र, जैसे कार्तिकेय या अश्विनीकुमार) जैसा है। दशरथ स्वीकार करते हैं कि राम का दर्शन उनके लिए संजीवनी है। वृद्धावस्था और चिंताओं से घिरे होने पर भी, जब वे राम को आते हुए देखते हैं, तो उन्हें अपनी जवानी का जोश और उत्साह महसूस होता है ('पुनर्युवेव' - फिर से युवा की तरह)। यह बताता है कि राम केवल उनके पुत्र नहीं, बल्कि उनकी प्राणशक्ति (life force) हैं। राम को दूर करना दशरथ के जीवन स्रोत को काटने के समान है।