Srimad Valmiki Ramayana

AYODHYA KANDASARGA: 13SHLOKA: 8
Srimad Valmiki Ramayana - Ayodhya Kanda - Sarga 13

अपुत्रेण मया पुत्रः श्रमेण महता महान् ।
रामो लब्धो महाबाहुः स कथं त्यज्यते मया ॥२-१३-८॥

Aputreṇa mayā putraḥ śrameṇa mahatā mahān |
Rāmo labdho mahābāhuḥ sa katham tyajyate mayā ॥2-13-8॥

Translation

By me, who was childless, this great and mighty-armed son Rama was obtained with great effort. How can he be abandoned by me?

हिंदी अनुवाद

मैं जो (लंबे समय तक) पुत्रहीन था, मैंने बड़े परिश्रम (यज्ञ आदि) से महान और महाबाहु राम को पुत्र रूप में पाया है। उस राम का त्याग मेरे द्वारा कैसे किया जा सकता है?


English Commentary

Dasharatha reflects on the preciousness of Rama. He was not easily blessed with children; Rama was the fruit of late-life prayers and the arduous Putrakameshti Yajna ("mahatā śrameṇa" - great effort). Rama is described as "Mahān" (great) and "Mahābāhu" (mighty-armed), signifying both moral greatness and martial prowess. Dasharatha asks rhetorically how he can discard a treasure obtained with such difficulty. It highlights the irrationality of throwing away a lifetime's earning (his son) for a momentary promise.

हिंदी टीका

दशरथ अपने अतीत को याद कर रहे हैं। बहुत वर्षों तक वे 'अपुत्र' थे, जो वैदिक संस्कृति में एक बड़ा अभाव माना जाता है। उन्होंने 'पुत्रकामेष्टि यज्ञ' जैसे कठिन अनुष्ठानों ('श्रमेण महता') के बाद राम को पाया था। राम कोई साधारण पुत्र नहीं, 'महान' और 'महाबाहु' (वीर) हैं। जिस वस्तु या व्यक्ति को मनुष्य घोर तपस्या के बाद पाता है, उसे खोने का दर्द सबसे अधिक होता है। दशरथ का प्रश्न 'कथं' (कैसे) यह दर्शाता है कि यह कृत्य प्राकृतिक नियमों और पिता के धर्म के विरुद्ध है।