Srimad Valmiki Ramayana

तां शुक्लक्षौमसंवीतां व्रतयोगेन कर्शिताम् ।
तर्पयन्तीं ददर्शाद्भिः देवतां देववर्णिनीम् ॥ ॥२-२०-१९॥
Tāṃ śuklakṣaumasaṃvītāṃ vratayogena karśitām । Tarpayantīṃ dadarśādbhiḥ devatāṃ devavarṇinīm ॥ ॥2-20-19॥
Translation
He saw her clad in white silk, emaciated by the observance of vows, offering water oblations (tarpana) to the deity, and appearing like a goddess herself.
हिंदी अनुवाद
उन्होंने (राम ने) सफेद रेशमी वस्त्र पहने हुए, व्रतों के पालन से दुबली हुई और देवताओं का जल से तर्पण करती हुई अपनी दिव्य रूप वाली माता को देखा।
English Commentary
This verse describes Kausalya's physical state. She is karshitam (thinned/emaciated) not by age or illness, but vrata-yogena (by the discipline of fasting and vows). This physical sacrifice for her son's sake makes her appear radiant like a goddess (devavarninim). She is clad in white silk (shukla-kshauma), symbolizing purity. Rama witnesses her in the act of tarpana (satiating the gods with water), realizing that her entire being is currently focused on securing divine blessings for him.
हिंदी टीका
यह श्लोक माता के शारीरिक और आत्मिक स्वरूप का चित्रण है। 'व्रतयोगेन कर्शिताम्' (व्रतों के कारण दुबली) अत्यंत मार्मिक है। पुत्र के लिए उन्होंने अपना शरीर गला दिया है। यह क्षीणता बीमारी की नहीं, बल्कि तपस्या की है, जिससे उनका तेज बढ़ गया है ('देववर्णिनीम्' - देवी के समान आभा वाली)। वे जल से देवताओं का 'तर्पण' (तृप्त) कर रही हैं। राम अपनी मां के इस त्यागपूर्ण रूप को देखकर निश्चित रूप से द्रवित हुए होंगे।