Srimad Valmiki Ramayana

जानासि हि यथा सौम्य न मातृषु मम अन्तरम् ।
भूत पूर्वम् विशेषो वा तस्या मयि सुते अपि वा ॥२-२२-१७॥
jānāsi hi yathā saumya na mātṛṣu mama antaram । bhūta pūrvam viśeṣo vā tasyā mayi sute api vā ॥2-22-17॥
Translation
You know well, O gentle one, that I have never made a distinction between my mothers, nor has she (Kaikeyi) ever distinguished between myself and her own son in the past.
हिंदी अनुवाद
हे सौम्य! तुम जानते ही हो कि मैंने अपनी माताओं में कभी भेद नहीं समझा और न ही कैकेयी ने पहले कभी मुझमें और अपने पुत्र भरत में कोई अंतर किया है।
English Commentary
In this verse, Shri Rama cites past affection as evidence. He reminds Lakshmana that Kaikeyi’s love for him has always been equal to her love for her own son, Bharata. This point serves to prove that the current turn of events is inconsistent with Kaikeyi's true character. Rama argues that if someone’s behavior changes so drastically after a lifetime of affection, it cannot be a simple human change of heart. He is establishing that this transformation must be due to a divine influence rather than Kaikeyi's natural volition or intent.
हिंदी टीका
इस श्लोक में श्रीराम अतीत के प्रेम और व्यवहार का प्रमाण देते हैं। वे लक्ष्मण को स्मरण कराते हैं कि कैकेयी का प्रेम उनके प्रति सदैव भरत के समान ही रहा है। यह श्लोक यह सिद्ध करने के लिए है कि वर्तमान घटनाक्रम कैकेयी के वास्तविक चरित्र से मेल नहीं खाता। यदि किसी का व्यवहार जीवन भर प्रेमपूर्ण रहा हो और एक क्षण में बदल जाए, तो इसे सामान्य मानवीय परिवर्तन नहीं माना जा सकता। श्रीराम यह स्थापित कर रहे हैं कि यह परिवर्तन अवश्य ही किसी दैवीय प्रभाव के कारण है, न कि कैकेयी की स्वाभाविक इच्छा से।