Srimad Valmiki Ramayana

AYODHYA KANDASARGA: 29SHLOKA: 3
Srimad Valmiki Ramayana - Ayodhya Kanda - Sarga 29

मृगाः सिम्हा गजाश्चैव शार्दूलाः शरभास्तथा ।
पक्षिणः सृमराश्चैव ये चान्ये वनचारिणः ॥ ॥२-२९-३॥

Mṛgāḥ simhā gajāścaiva śārdūlāḥ śarabhāstathā । Pakṣiṇaḥ sṛmarāścaiva ye cānye vanacāriṇaḥ । ॥2-29-3॥

Translation

Antelopes, lions, elephants, tigers, Sarabhas (legendary beasts), birds, Yaks, and whatever other creatures roam the forest... (continued in next verse)

हिंदी अनुवाद

हिरण, सिंह, हाथी, बाघ, शरभ (आठ पैरों वाला वनचर), पक्षी, चमर (गवय) और जो भी अन्य वन में विचरने वाले जीव हैं... (अगले श्लोक के साथ पढ़ें)


English Commentary

Sita catalogs the wildlife mentioned by Rama, including apex predators like lions (simhā) and tigers (śārdūlāḥ), and even mythical beasts like the Śarabha. By listing them explicitly, she shows she has heard Rama's warnings clearly but remains undeterred. She is setting the stage to counter the fear of the external world with her internal confidence in Rama. This list serves as the subject for the predicate in the following verse.

हिंदी टीका

सीता जी उन जानवरों के नाम गिना रही हैं जिनसे राम ने उन्हें डराया था। इसमें 'शरभ' जैसे पौराणिक और शक्तिशाली जीवों का भी उल्लेख है। वे यह सूची इसलिए नहीं बना रहीं कि वे डर गई हैं, बल्कि इसलिए कि वे राम को उनकी ही शक्ति का स्मरण कराना चाहती हैं। इन हिंसक पशुओं का नाम लेकर वे अगले श्लोक में यह सिद्ध करेंगी कि राम के तेज के आगे ये जीव तुच्छ हैं। यह राम के पौरुष पर सीता के अटूट विश्वास की भूमिका है।