Srimad Valmiki Ramayana

श्रुत्वा तु सिद्ध अर्थ वचो राजा श्रान्ततर स्वनः ।
शोक उपहतया वाचा कैकेयीम् इदम् अब्रवीत् ॥ ॥२-३६-३१॥
Śrutvā tu Siddhārtha vaco rājā śrāntatara svanaḥ |
Śoka upahatayā vācā Kaikeyīm idam abravīt ॥2-36-31॥
Translation
Hearing Siddhartha's words, the King, his voice growing even more weary and stricken with grief, spoke this to Kaikeyi.
हिंदी अनुवाद
सिद्धार्थ के वचन सुनकर, राजा दशरथ, जिनका स्वर अत्यंत क्षीण (थका हुआ) हो गया था और जो शोक से व्याकुल थे, कैकेयी से यह बोले।
English Commentary
Despite Siddhartha's logical and moral dismantling of Kaikeyi's arguments, she remains unmoved. Observing this, King Dasaratha realizes the futility of reason. The description of his voice as shrantatara (very tired/exhausted) indicates his collapsing vitality. He is physically drained by the emotional torture. The verse sets the stage for Dasaratha’s transition from negotiation to despairing condemnation. He speaks not with the authority of a king, but with the broken heart of a defeated father.
हिंदी टीका
सिद्धार्थ के तर्क अकाट्य थे, लेकिन कैकेयी मौन और अविचलित रही। उसकी इस पत्थर जैसी चुप्पी ने राजा को तोड़ दिया। 'श्रान्ततर स्वनः' (अत्यंत थकी हुई आवाज) दशरथ की शारीरिक और मानसिक दशा का वर्णन करता है। मंत्री की विफलता के बाद राजा को आभास हो गया कि तर्क और नीति का इस स्त्री पर कोई प्रभाव नहीं है। अब वे पूर्णतः हताश होकर, शोक में डूबी हुई वाणी में अंतिम बार बोलने का प्रयास करते हैं।