Srimad Valmiki Ramayana

अर्थ धर्मौ परित्यज्य यः कामम् अनुवर्तते ।
एवम् आपद्यते क्षिप्रम् राजा दशरथो यथा ॥२-५३-१३॥
artha dharmau parityajya yaḥ kāmam anuvartate |
evam āpadyate kṣipram rājā daśaratho yathā ॥2-53-13॥
Translation
"He who, abandoning Artha (Wealth/Purpose) and Dharma (Righteousness), pursues Kama (Desire), falls quickly into misfortune just like King Dasharatha."
हिंदी अनुवाद
"जो व्यक्ति अर्थ और धर्म को त्यागकर (केवल) काम (इच्छा/भोग) का अनुसरण करता है, वह शीघ्र ही राजा दशरथ की भाँति इसी प्रकार विपत्ति में पड़ता है।"
English Commentary
This verse serves as the concluding moral deduction of Rama's lament. It elevates the specific tragedy of Ayodhya to a universal law of Karma. Rama asserts that an imbalance in the Trivarga (Dharma, Artha, Kama), specifically prioritizing 'Kama' over the other two, leads to inevitable ruin ('āpadyate'). By citing 'Raja Dasharatha yatha' (just like King Dasharatha), he uses his father as a cautionary case study. It is a harsh but dharmically accurate verdict: Dasharatha's current misery is the fruit of his own misplaced priorities.
हिंदी टीका
यह इस सर्ग का सबसे महत्वपूर्ण सुभाषित (moral maxim) है। राम अपने पिता के जीवन से एक सार्वभौमिक शिक्षा निकाल रहे हैं। दशरथ का पतन इसलिए हुआ क्योंकि उन्होंने धर्म (राम का अभिषेक) और अर्थ (राज्य सुरक्षा) की उपेक्षा करके काम (कैकेयी का वचन/प्रियता) को चुना। 'एवम् आपद्यते' (इस प्रकार विपत्ति में पड़ता है) एक चेतावनी है। राम यहाँ पुत्र के रूप में नहीं, अपितु एक ज्ञानी विवेचक (Observer of Dharma) के रूप में बोल रहे हैं। यह श्लोक रामायण के केंद्रीय संदेशों में से एक को प्रतिध्वनित करता है—धर्म का उल्लंघन विनाश का कारण बनता है।