Srimad Valmiki Ramayana

कौशेयानि च वस्त्राणि भूषणानि वराणि च ।
क्षिप्रम् आदाय राज्ञः च भरतस्य च गच्चत ॥२-६८-९॥
kauśeyāni ca vastrāṇi bhūṣaṇāni varāṇi ca |
kṣipram ādāya rājñaḥ ca bharatasya ca gaccata ॥2-68-9॥
Translation
Taking silken garments and excellent ornaments for the King (of Kekaya) and for Bharata, depart immediately.
हिंदी अनुवाद
राजा (केकय नरेश) और भरत के लिए रेशमी वस्त्र और उत्तम आभूषण लेकर शीघ्रता से प्रस्थान करो।
English Commentary
This verse highlights the diplomatic protocol and strategic foresight of Sage Vasistha. Even in a time of extreme crisis and mourning, he instructs the messengers to carry expensive gifts—silks (kauśeyāni) and jewelry. This serves two purposes: First, it adheres to the etiquette of visiting a foreign royal court (Kekaya); one does not approach a King or a Prince empty-handed. Second, and more importantly, it acts as a camouflage for the grim reality. Arriving with gifts suggests a formal, perhaps celebratory visit or a routine summon, thereby preventing Bharata and his grandfather from suspecting the tragedy of Dasharatha's death immediately upon the messengers' arrival.
हिंदी टीका
यह श्लोक वशिष्ठ जी की कूटनीतिक सूझबूझ को दर्शाता है। यद्यपि उद्देश्य शोकपूर्ण और आपातकालीन है—भरत को पिता की मृत्यु और राज्य के खाली सिंहासन के लिए वापस लाना—तथापि वशिष्ठ जी दूतों को खाली हाथ नहीं भेजते। 'कौशेयानि' (रेशमी वस्त्र) और आभूषण ले जाना एक सामान्य शिष्टाचार है जो किसी भी शाही यात्रा का हिस्सा होता है। इसका एक मनोवैज्ञानिक उद्देश्य भी है: यदि दूत उपहार लेकर पहुंचेंगे, तो केकय राज और भरत को तुरंत किसी अनहोनी की आशंका नहीं होगी। यह उस 'गोपनीयता' को बनाए रखने में सहायक है जिसका आदेश वशिष्ठ जी ने पिछले श्लोकों में दिया था। उपहार स्थिति को सामान्य दिखाने का एक आवरण (Facade) हैं।