Srimad Valmiki Ramayana

AYODHYA KANDASARGA: 7SHLOKA: 20
Srimad Valmiki Ramayana - Ayodhya Kanda - Sarga 7

अक्षय्यं सुमहद्देवि प्रवृत्तं द्वद्विनाशनम् ।
रामं दशरथो राजा यौवराज्येऽभिषेक्ष्यति ॥ ॥२-७-२०॥

Akṣayyaṃ sumahaddevi pravṛttaṃ tvadvināśanam |
Rāmaṃ daśaratho rājā yauvarājye'bhiṣekṣyati ॥2-7-20॥

Translation

"O Queen! An endless and terrible destruction has descended upon you. King Dasharatha is going to consecrate Rama as the Crown Prince."

हिंदी अनुवाद

"हे देवी! तुम्हारा कभी न समाप्त होने वाला (अक्षय्य) और बहुत बड़ा विनाश आ गया है। राजा दशरथ राम का युवराज पद पर अभिषेक करने जा रहे हैं।"


English Commentary

Manthara finally drops the bombshell. She reframes the coronation of Rama—a cause for universal celebration—as 'Vināśanam' (destruction) for Kaikeyi. By using the word 'Akṣayyaṃ' (imperishable/endless), she warns that if Rama becomes king, Kaikeyi's suffering will be permanent. She explicitly names King Dasharatha as the agent of this act, directing Kaikeyi's potential wrath toward her husband. This radical reframing of good news into a catastrophic threat is the masterstroke of Manthara’s manipulation, designed to trigger an immediate survival instinct in Kaikeyi.

हिंदी टीका

अंततः मंथरा ने अपना 'ब्रह्मास्त्र' छोड़ दिया। वह राम के राज्याभिषेक—जो कि पूरे राज्य के लिए उत्सव है—को कैकेयी के लिए 'विनाश' (Destruction) बताती है। वह 'अक्षय्यं' (कभी नष्ट न होने वाला) शब्द का प्रयोग करती है, यह समझाने के लिए कि यदि राम राजा बन गए, तो कैकेयी का दुख अनंत काल के लिए होगा। वह इसे सीधे 'दशरथ' का कार्य बताती है, ताकि कैकेयी का गुस्सा अपने पति पर भी निर्देशित हो। किसी शुभ समाचार को मृत्यु-तुल्य संकट के रूप में प्रस्तुत करना (framing) मंथरा की कूटनीति का चरमोत्कर्ष है।