Srimad Valmiki Ramayana

AYODHYA KANDASARGA: 71SHLOKA: 11
Srimad Valmiki Ramayana - Ayodhya Kanda - Sarga 71

तोरणम् दक्षिण अर्धेन जम्बू प्रस्थम् उपागमत् ।
वरूथम् च ययौ रम्यम् ग्रामम् दशरथ आत्मजः ॥ ॥२-७१-११॥

Toraṇam dakṣiṇa ardhena Jambu Prastham upāgamat |
Varūtham ca yayau ramyam grāmam Daśaratha ātmajaḥ ॥2-71-11॥

Translation

Dasharatha's son proceeded south of Torana, reached Jambuprastha, and then went to the beautiful village of Varutha.

हिंदी अनुवाद

दशरथनंदन भरत 'तोरण' नामक स्थान के दक्षिण भाग से होते हुए 'जम्बूप्रस्थ' पहुँचे और (वहाँ से) 'वरूथ' नामक सुंदर गाँव में गए।


English Commentary

Bharata navigates past Torana (keeping it to his north/passing its southern side) towards Jambuprastha and Varutha. Describing Varutha as "ramyam" (delightful/beautiful) indicates they are entering the prosperous, well-settled lands of the Kosala kingdom, contrasting with the wild forests and rugged terrain traversed earlier.

हिंदी टीका

ये सभी स्थान (तोरण, जम्बूप्रस्थ, वरूथ) प्राचीन भारत के राजमार्ग के पड़ाव हैं। 'वरूथ' को 'रम्यम्' (सुंदर) कहा गया है, जो बताता है कि कोसल जनपद के गाँव कितने समृद्ध और सुहावने थे। भरत अब अपने देश के करीब हैं, इसलिए गाँव और बस्तियाँ अधिक सुंदर और व्यवस्थित दिखने लगी हैं।