Srimad Valmiki Ramayana

अनुप्राप्तं तु तं दृष्ट्वा कैकेयी प्रोषितं सुतम् ।
उत्पपात तदा हृष्टा त्यक्त्वा सौवर्णमासनम् ॥२-७२-२॥
anuprāptaṃ tu taṃ dṛṣṭvā kaikeyī proṣitaṃ sutam |
utpapāta tadā hṛṣṭā tyaktvā sauvarṇamāsanam ॥2-72-2॥
Translation
Seeing her son returned from abroad, Kaikeyi, filled with joy, left her golden seat and sprang up (to meet him).
हिंदी अनुवाद
विदेश से लौटे हुए अपने पुत्र को आया देख, कैकेयी ने हर्षित होकर अपना स्वर्णमय आसन त्याग दिया और (उससे मिलने के लिए) उठ खड़ी हुईं।
English Commentary
This verse highlights the genuine maternal affection of Kaikeyi, starkly contrasting with her recent political machinations. The term proṣitam sutam (son returned from a journey) evokes the universal emotion of a mother reuniting with her child after a long separation. Her action—abandoning her sauvarṇamāsanam (golden seat) and springing up—demonstrates that her love for Bharata overrides royal decorum or personal comfort. At this moment, Kaikeyi believes she has secured the kingdom for the very son standing before her, and her joy is unmarred by guilt. This creates a dramatic irony; she expects gratitude, unaware that her actions will bring her son immense grief rather than the happiness she envisions.
हिंदी टीका
यहाँ कैकेयी के मातृसुलभ प्रेम का चित्रण है। 'प्रोषितं सुतम्' (प्रवास से लौटे पुत्र) को देखकर एक माँ का स्वाभाविक उल्लास राजनीति और षड्यंत्रों से परे है। कैकेयी, जो अभी तक इस भ्रम में है कि उसने जो कुछ किया वह अपने पुत्र के हित में था, भरत को देखकर अत्यंत प्रसन्न होती है। 'त्यक्त्वा सौवर्णमासनम्' (सोने का आसन छोड़कर) यह दर्शाता है कि पुत्र के प्रति प्रेम, राजसी वैभव और आराम से ऊपर है। वह 'उत्पपात' (उछल पड़ी/उठ खड़ी हुई) शब्द से उसकी उत्सुकता और अधीरता प्रकट होती है। यह दृश्य एक विडंबना प्रस्तुत करता है: माँ अपने पुत्र के लिए राज्य सुरक्षित करके खुश है, जबकि पुत्र उस 'सफलता' से अनजान है जो वास्तव में उसके लिए अभिशाप सिद्ध होगी।