Srimad Valmiki Ramayana

AYODHYA KANDASARGA: 83SHLOKA: 1
Srimad Valmiki Ramayana - Ayodhya Kanda - Sarga 83

ततः समुत्थितः काल्यम् आस्थाय स्यन्दन उत्तमम् ।
प्रययौ भरतः शीघ्रम् राम दर्शन कान्क्षया ॥ ॥२-८३-१॥

Tataḥ samutthitaḥ kālyam āsthāya syandana uttamam । Prayayau Bharataḥ śīghram Rāma darśana kānkṣayā ॥ ॥2-83-1॥

Translation

Then, rising at daybreak, mounting an excellent chariot, Bharata set out quickly, with a longing to see Rama.

हिंदी अनुवाद

(सर्ग 83 का प्रारंभ) तदनन्तर, प्रातःकाल (काल्यम्) उठकर, उत्तम रथ पर सवार होकर, भरत राम के दर्शन की आकांक्षा से शीघ्रतापूर्वक चल पड़े।


English Commentary

The narrative moves to Sarga 83. The timing is kālyam (dawn), symbolizing a new beginning. Bharata mounts the syandana uttamam (excellent chariot), assuming the visual role of a leader. However, his internal motivation is purely emotional: Rāma darśana kānkṣayā (desire to see Rama). The speed (śīghram) once again highlights his impatience to end the separation.

हिंदी टीका

सर्ग 83 की शुरुआत यात्रा के प्रस्थान से होती है। 'काल्यम्' का अर्थ है भोर/सवेरा। भरत ने सूर्योदय होते ही प्रस्थान किया। 'राम दर्शन कान्क्षया' (राम के दर्शन की इच्छा से)—यह उनकी यात्रा का एकमात्र प्रेरक बल है। वे 'उत्तम रथ' पर सवार हैं, जो राजसी ठाठ-बाट का प्रतीक है, लेकिन उनका मन एक तपस्वी की भांति केवल अपने आराध्य के दर्शन के लिए व्याकुल है।