Srimad Valmiki Ramayana

AYODHYA KANDASARGA: 84SHLOKA: 7
Srimad Valmiki Ramayana - Ayodhya Kanda - Sarga 84

तिष्ठन्तु सर्व दाशाश्च गङ्गाम् अन्वाश्रिता नदीम् ।
बल युक्ता नदी रक्षा मांस मूल फल अशनाः ॥ ॥२-८४-७॥

Tiṣṭhantu sarva dāśāś ca gaṅgām anvāśritā nadīm |
Bala yuktā nadī rakṣā māṃsa mūla phala aśanāḥ ॥2-84-7॥

Translation

Let all the fishermen stationed along the river Ganga, supported by the army, guard the river, subsisting on meat, roots, and fruits.

हिंदी अनुवाद

सभी निषाद (दाश) गंगा नदी का आश्रय लेकर, सेना से युक्त होकर नदी की रक्षा के लिए खड़े रहें और (युद्ध के समय शक्ति बनाए रखने के लिए) मांस, मूल और फलों का आहार करें।


English Commentary

Guha issues specific logistical orders. He commands the Dāśas (fishermen/boatmen) to blockade the river. The instruction regarding diet—meat, roots, and fruits—indicates a mobilization for a siege or extended watch. They are to remain in situ, guarding the strategic crossing points. By controlling the river (nadi rakshā), Guha effectively controls the movement of Bharata's superior land army. This verse highlights the tactical advantage of the Nishadas in their native riverine terrain.

हिंदी टीका

यहाँ गुह एक कुशल सेनापति की भांति निर्देश दे रहे हैं। वे जानते हैं कि युद्ध लंबा चल सकता है या निगरानी लंबी हो सकती है, इसलिए वे सैनिकों को 'मांस मूल फल अशनाः' (मांस, कंदमूल और फल खाने वाले) बने रहने का निर्देश देते हैं—ताकि रसद (logistics) की कमी न हो और वे वहीं डटे रहें। 'नदी रक्षा' (नदी की सुरक्षा) यहाँ प्राथमिकता है ताकि भरत की सेना को पार करने से रोका जा सके। यह श्लोक निषादों की जीवनशैली और उनकी युद्ध-सज्जा की व्यावहारिक तैयारी को दर्शाता है।