Srimad Valmiki Ramayana

क्रोधनामकृतप्रज्ञां दृप्तां सुभगमानिनीम् ।
ऐश्वर्यकामां कैकेयीमनार्य्यामार्यरूपिणीम् ॥२-९२-२५॥
Krodhanāmakṛtaprajñāṃ dṛptāṃ subhagamāninīm । Aiśvaryakāmāṃ kaikeyīmanāryāmāryarūpiṇīm ॥2-92-25॥
Translation
Who is prone to anger, of untrained intellect, arrogant, thinking highly of her own fortune, lusting for power, ignoble though appearing noble—(that is) Kaikeyi.
हिंदी अनुवाद
जो क्रोधी स्वभाव वाली है, जिसकी बुद्धि अविवेकपूर्ण (अकृतप्रज्ञा) है, जो घमंडी है, जो स्वयं को सौभाग्यशाली मानती है, जो ऐश्वर्य (सत्ता) की भूखी है, और जो आर्य (कुलीन) का रूप धारण किए हुए भी अनार्या (नीच स्वभाव वाली) है...
English Commentary
Bharata unleashes a torrent of harsh epithets against Kaikeyi. He calls her akṛtaprajñāṃ (unwise/lacking discretion), dṛptāṃ (haughty), and aiśvaryakāmāṃ (power-hungry). The most biting description is anāryāmāryarūpiṇīm—"an ignoble woman in the guise of a noble one." This juxtaposition of appearance versus reality reveals Bharata's deep sense of betrayal; he sees her outward royal dignity as a mask hiding a corrupt inner nature.
हिंदी टीका
यह रामायण के सबसे कठोर श्लोकों में से एक है जो पुत्र द्वारा माता के लिए कहा गया है। भरत विशेषणों की झड़ी लगा देते हैं: 'अकृतप्रज्ञां' (जिसकी बुद्धि सधी हुई न हो), 'दृप्तां' (गर्वित), 'ऐश्वर्यकामां' (राज्य/सत्ता की लालची)। सबसे तीखा प्रहार है 'अनार्यामार्यरूपिणीम्'—अर्थात् वह बाहर से तो संभ्रांत और कुलीन दिखती है, लेकिन उसके कर्म नीच और दुष्टतापूर्ण हैं। यह भरत की चरम ग्लानि और क्रोध को व्यक्त करता है।