Srimad Valmiki Ramayana

सुमन्त्रस्त्वपि शत्रुघ्नमदूरादन्वपद्यत।
रामदर्शनजस्तर्षो भरतस्येव तस्य च ॥२-९९-३॥
sumantrastvapi śatrughnamadūrādanvapadyata |
rāmadarśanajastarṣo bharatasyeva tasya ca ॥2-99-3॥
Translation
Sumantra too followed Shatrughna from a short distance. He too had a thirst for seeing Rama, just like Bharata.
हिंदी अनुवाद
सुमन्त्र भी शत्रुघ्न के पीछे-पीछे थोड़ी ही दूर पर चले। भरत की ही भांति उन्हें (सुमन्त्र को) भी राम के दर्शन की तीव्र प्यास (तर्ष) लगी थी।
English Commentary
Sumantra, the royal charioteer and old minister, joins the brothers in their rush. He follows close behind Shatrughna. The poet uses the word "tarsha" (thirst) to describe Sumantra's longing to see Rama, equating it with Bharata's intensity. Sumantra shares a deep, personal bond with Rama, having driven the chariot that took him into exile. His desire to see Rama is driven by a mix of affection and the painful memory of leaving him in the wilderness.
हिंदी टीका
सुमन्त्र, जो दशरथ के विश्वासपात्र मंत्री और सारथी हैं, वे भी पीछे नहीं रहते। वे शत्रुघ्न का अनुसरण करते हैं। वाल्मीकि जी लिखते हैं कि सुमन्त्र को भी 'रामदर्शनजस्तर्षो' (राम दर्शन से उत्पन्न प्यास) थी। सुमन्त्र ही राम को वन में छोड़कर आए थे, और तब से वे भी आत्म-ग्लानि और वियोग में थे। उनकी स्थिति भरत जैसी ही है। यह श्लोक बताता है कि राम का वियोग केवल परिवार तक सीमित नहीं था, अपितु सेवक और मंत्री भी उससे उतने ही पीड़ित थे।