Srimad Valmiki Ramayana

BALA KANDASARGA: 16SHLOKA: 3
Srimad Valmiki Ramayana - Balakanda - Sarga 16

एवम् उक्ताः सुराः सर्वे प्रत्यूचुः विष्णुम् अव्ययम् ।
मानुषम् रूपम् आस्थाय रावणम् जहि संयुगे ॥ ॥१-१६-३॥

Evam uktāḥ surāḥ sarve pratyūcuḥ Viṣṇum avyayam । Mānuṣam rūpam āsthāya Rāvaṇam jahi saṃyuge ॥ ॥1-16-3॥

Translation

Thus addressed, all the gods replied to the imperishable Vishnu: "Assuming a human form, kill Ravana in battle."

हिंदी अनुवाद

ऐसा पूछे जाने पर सभी देवताओं ने अविनाशी (अव्यय) विष्णु से उत्तर दिया: "आप मनुष्य का रूप धारण करके युद्ध में रावण को मारिये।"


English Commentary

The Devas deliver the verdict: Mānuṣam rūpam (Human form). This defines the entire nature of the Avatar. The Divine must embrace humanity to defeat inhumanity. Vishnu is addressed as Avyayam (Imperishable/Immutable), creating a poetic paradox: the Immutable One must assume a mutable, mortal form. This confirms that while the form is human, the essence remains Divine.

हिंदी टीका

देवताओं ने समाधान दे दिया—'मानुषम् रूपम्' (मनुष्य रूप)। यह रामायण का केंद्रीय भाव है। ईश्वर को मनुष्य बनना होगा। 'अव्यय' (जिसका क्षय न हो) शब्द विष्णु के लिए प्रयोग किया गया है, यह विरोधाभास है कि जो अविनाशी है उसे मरणशील मनुष्य का चोला पहनना है। यह बताता है कि रूप बदलने पर भी उनकी मूल दिव्यता (अव्यय प्रकृति) बनी रहती है।