Srimad Valmiki Ramayana

न हि एनाम् उत्सहे हन्तुम् स्त्री स्वभावेन रक्षिताम् ।
वीर्यम् च अस्या गतिम् च एव हन्यताम् इति मे मतिः ॥ ॥१-२६-१२॥
na hi enām utsahe hantum strī svabhāvena rakṣitām । vīryam ca asyā gatim ca eva hanyatām iti me matiḥ ॥ ॥1-26-12॥
Translation
"Protected by her female nature, I do not find the enthusiasm to kill her. My intention is that only her strength and mobility should be destroyed."
हिंदी अनुवाद
"स्त्री-स्वभाव से रक्षित होने के कारण मैं इसे मारना नहीं चाहता (मेरा उत्साह नहीं हो रहा)। मेरा विचार है कि केवल इसके बल और गति को नष्ट कर दिया जाए।"
English Commentary
Rama explicitly states his moral constraint. He lacks the "enthusiasm" (utsahe) to kill her because she is shielded by her gender. His strategy is "containment" rather than "elimination"—to target her viryam (power/aggression) and gatim (mobility). This moment defines Rama as a thinker-warrior. He is trying to balance the Guru's order with the universal Dharmic code regarding women. He wants to render her harmless rather than lifeless.
हिंदी टीका
राम स्पष्ट रूप से अपनी दुविधा और निर्णय बता रहे हैं। 'स्त्री स्वभावेन रक्षिताम्'—ताड़का का स्त्री होना ही उसका कवच बना हुआ है। राम कहते हैं कि वे उसके प्राण नहीं लेंगे, बल्कि उसका 'वीर्य' (बल/घमंड) और 'गति' (चलने/उड़ने की शक्ति) छीन लेंगे। यह राम की मर्यादा है। यद्यपि यह निर्णय आगे चलकर जोखिम भरा साबित होता है, परन्तु यह सिद्ध करता है कि राम अपने नैतिक मूल्यों (Values) से सरलता से समझौता नहीं करते।