Srimad Valmiki Ramayana

BALA KANDASARGA: 3SHLOKA: 15
Srimad Valmiki Ramayana - Balakanda - Sarga 3

गङ्गायाः च अपि संतारम् भरद्वाजस्य दर्शनम् ।
भरद्वाज अभ्यनुज्ञात् चित्रकूटस्य दर्शनम् ॥१-३-१५॥

gaṅgāyāḥ ca api saṃtāram bharadvājasya darśanam |
bharadvāja abhyanujñāt citrakūṭasya darśanam ॥1-3-15॥

Translation

(Valmiki described) the crossing of the river Ganga, the meeting with Sage Bharadvaja, and—following Bharadvaja’s counsel—the arrival at Chitrakuta.

हिंदी अनुवाद

(वाल्मीकि ने वर्णन किया) गंगा नदी का पार, ऋषि भरद्वाज से मिलना और -भरद्वाज की सलाह के अनुसार- चित्रकूट में पहुँचना।


English Commentary

  1. Gangayah Santaram (Crossing the Ganga) This is a symbolic threshold.\nThe Boat: This refers to the famous scene where Guha arranges a boat for Rama, Sita, and Lakshmana.\n2. Bharadvaja Darshanam (Meeting the Sage) Upon reaching Prayagraj (the confluence of Ganga and Yamuna), they meet Sage Bharadvaja at his hermitage.\n3. Abhyanujñāt (By the Advice/Permission) The use of this word highlights Rama's humility.\n4. Chitrakuta Chitrakuta is significant as the location of their first stable home in the forest.

हिंदी टीका

  1. गङ्गायाः संतारम् (गंगा का पार करना) यह एक प्रतीकात्मक सीमा है।\nयह वह दृश्य है जहाँ गुहा राम, सीता और लक्ष्मण के लिए एक नाव की व्यवस्था करता है।\n2. भरद्वाज दर्शनम् (ऋषि से मिलना) प्रयागराज (गंगा और यमुना का संगम) पहुँचते ही, वे अपने आश्रम में ऋषि भरद्वाज से मिलते हैं।\n3. अभ्यनुज्ञात् (अनुमति द्वारा) इस शब्द का उपयोग राम की विनम्रता को उजागर करता है।\n4. चित्रकूट चित्रकूट उनके जंगल में पहले स्थिर घर का स्थान है।