Srimad Valmiki Ramayana

BALA KANDASARGA: 64SHLOKA: 7
Srimad Valmiki Ramayana - Balakanda - Sarga 64

त्वम् हि रूपम् बहु गुणम् कृत्वा परम भास्वरम् ।
तम् ऋषिम् कौशिकम् रंभे भेदयस्व तपस्विनम् ॥१-६४-७॥

tvam hi rūpam bahu guṇam kṛtvā parama bhāsvaram |
tam ṛṣim kauśikam raṃbhe bhedayasva tapasvinam ॥1-64-7॥

Translation

"Therefore, assuming a form of manifold qualities and supreme radiance, disturb the penance of that ascetic Sage Kaushika."

हिंदी अनुवाद

"अतः तुम अपने रूप को अत्यधिक गुणवान (मनोहारी) और परम तेजस्वी बनाकर, उस तपस्वी ऋषि कौशिक (विश्वामित्र) का तप भंग करो।"


English Commentary

The directive is clear: maximize physical allure to break the ascetic's resolve. The phrase bahu gunam implies a beauty enhancing all attributes, and parama bhasvaram suggests a supernatural glow. Indra instructs her to pierce (bhedayasva) the sage's concentration. It is a calculated move to exploit the residual latencies (samskaras) of desire that might still exist within Vishvamitra.

हिंदी टीका

इंद्र रंभा को उसका मुख्य कार्य सौंपते हैं—'भेदयस्व' (भेद डालना/भंग करना)। उन्हें रंभा के सौंदर्य पर पूरा भरोसा है। 'परम भास्वरम्' का अर्थ है ऐसा देदीप्यमान रूप जो किसी साधारण स्त्री का नहीं हो सकता। इंद्र जानते हैं कि विश्वामित्र सौंदर्य के पारखी रहे हैं (मेनका प्रसंग), इसलिए वे उसी कमजोरी पर प्रहार करना चाहते हैं।