Srimad Valmiki Ramayana

हीयमानम् अथ अपश्यत् सुग्रीवम् वानरेश्वरम् ।
प्रेक्षमाणम् दिशः च एव राघवः स मुहुर् मुहुर् ॥ ॥४-१६-३१॥
Hīyamānam atha apaśyat sugrīvam vānaresvaram |
Prekṣamāṇam diśaḥ ca eva rāghavaḥ sa muhur muhur ॥4-16-31॥
Translation
Raghava then observed Sugriva, the lord of Vanaras, losing strength and repeatedly looking in all directions (in desperation).
हिंदी अनुवाद
तब राघव (श्री राम) ने वानरराज सुग्रीव को कमजोर पड़ते हुए और बार-बार (सहायता के लिए) दिशाओं की ओर देखते हुए देखा।
English Commentary
This verse marks the turning point where Sugriva's endurance fails. The term 'hīyamānam' implies a diminishing of strength and spirit. Sugriva's action of looking in all directions repeatedly ('muhur muhur') signifies his anxiety and desperation for the promised intervention. It portrays the vulnerability of the devotee who, having exhausted his own strength, looks toward his protector. Rama observes this distress keenly, signaling that the time for action has arrived.
हिंदी टीका
यह श्लोक सुग्रीव की असहाय स्थिति का चित्रण करता है। 'हीयमानम्' शब्द स्पष्ट करता है कि सुग्रीव की शक्ति क्षीण हो रही है और वे वाली के प्रहारों को अब और सहन नहीं कर पा रहे हैं। 'मुहुर् मुहुर्' (बार-बार) दिशाओं को देखना उनकी व्याकुलता और राम के प्रति उनकी अपेक्षा को दर्शाता है। यह वही क्षण है जब भक्त या शरणागत अपनी शक्ति हारकर ईश्वर की ओर देखता है; सुग्रीव का धैर्य अब जवाब दे रहा है और वे राम के हस्तक्षेप की प्रतीक्षा कर रहे हैं।