Srimad Valmiki Ramayana

KISHKINDHA KANDASARGA: 16SHLOKA: 9
Srimad Valmiki Ramayana - Kishkindha Kanda - Sarga 16

न मे गर्वितम् आयस्तम् सहिष्यति दुरात्मवान् ।
कृतम् तारे सहायत्वम् दर्शितम् सौहृदम् मयि ॥ ॥४-१६-९॥

na me garvitam āyastam sahiṣyati durātmavān । kṛtam tāre sahāyatvam darśitam sauhṛdam mayi ॥ ॥4-16-9॥

Translation

That evil-minded one will not be able to withstand my proud exertion (force). O Tara, you have rendered your help and shown your friendship towards me.

हिंदी अनुवाद

वह दुरात्मा (सुग्रीव) मेरे गर्व युक्त वेग (प्रहार) को सहन नहीं कर सकेगा। हे तारे! तुमने मेरी सहायता कर दी और मेरे प्रति अपना सौहार्द भी दिखा दिया (अब जाओ)।


English Commentary

Vali reaffirms his dominance, claiming Sugriva (durātmavān - the evil-natured one) cannot withstand his fury. By repeating that Tara has done her part (kṛtam sahāyatvam), Vali definitively ends the council. He effectively tells her, "You have done your duty as a counselor; now let me do mine as a warrior." It marks the point of no return where the protective influence of the wife is severed by the husband's obstinacy.

हिंदी टीका

वाली सुग्रीव को 'दुरात्मा' कहता है, क्योंकि उसकी दृष्टि में बड़े भाई को ललकारना अधर्म है। 'न सहिष्यति'—वाली को अपनी शक्ति पर इतना भरोसा है कि उसे लगता है सुग्रीव एक प्रहार भी नहीं झेल पाएगा। वह दूसरी बार तारा को कहता है—'कृतम् तारे सहायत्वम्'—अर्थात् "बस, बहुत हुआ।" यह एक अंतिम विदाई है। वाली को लगता है कि उसने तारा को तर्कों से हरा दिया है और उसे शांत कर दिया है, जबकि वास्तव में तारा अपनी विवशता के कारण शांत हुई है।