Srimad Valmiki Ramayana

KISHKINDHA KANDASARGA: 18SHLOKA: 58
Srimad Valmiki Ramayana - Kishkindha Kanda - Sarga 18

सुग्रीवेण सह भ्राता द्वन्द्व युद्धम् उपागतम् ।
इति उक्त्वा वानरो रामम् विरराम हरीश्वरः ॥४-१८-५८॥

sugrīveṇa saha bhrātā dvandva yuddham upāgatam । iti uktvā vānaro rāmam virarāma harīshvaraḥ ॥ ॥4-18-58॥

Translation

"I had come to engage in a duel with my brother Sugriva"—saying thus to Rama, the Lord of Monkeys became silent.

हिंदी अनुवाद

"मैं अपने भाई सुग्रीव के साथ द्वंद्व युद्ध करने के लिए आया था"—इतना कहकर वानरराज वाली शांत हो गया।


English Commentary

This verse marks the conclusion of Vali’s speech. After pouring out his grievances, logic, acceptance, and requests regarding his family, Vali falls silent. The mention of the 'duel with brother Sugriva' serves as the factual context of his end—he died fighting a fraternal war. His silence ('virarama') signifies resignation. He has said everything that needed to be said, transitioning from the role of a king and warrior to that of a soul waiting for departure, leaving the final judgment and response to Rama.

हिंदी टीका

यह वाली के अंतिम कथन का समापन है। उसने अपनी स्थिति स्पष्ट कर दी है कि वह युद्ध के लिए आया था, लेकिन अब वह राम के न्याय और बाण के सामने समर्पित है। 'विरराम' (रुक गया/शांत हो गया) शब्द यहाँ बहुत भारी है; यह उस ओजस्वी वाणी के अंत का प्रतीक है जिसने तीनों लोकों को कम्पित कर दिया था। अपने भाई सुग्रीव का उल्लेख करके उसने अंततः उस पारिवारिक कलह को स्वीकार किया जो उसके विनाश का कारण बनी, और अब वह अपना पक्ष रखकर मौन धारण कर लेता है।